پاسخ جوان شيعى به پرسشهاى وهابيان — صفحة 173

زمان بوده ؛ چنان كه مىفرمايد : لَقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنْ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ . . . ؛ « آنگاه كه با تو بيعت كردند ، خداوند از ايشان راضى شد . » روشن است كه اين دليل بر بقاى رضايت تا پايان عمر نيست . هر گاه دليل قاطعى اقامه شود كه يكى از آنان بعد از ماجراى بيعت ، كارى بر خلاف موازين اسلام انجام داده ، با مضمون اين آيه منافاتى نخواهد داشت و به يك معنا ، رضاى الهى ، كه از صفات فعل او است نه از اوصاف ذات او ، به سخط تبديل مىشود . لذا در همين سوره يادآور مىشود كه اين بيعت بايد پايدار باشد و اگر پيمان‌شكنى كنند ، به ضرر خود آن‌ها است ؛ چنان‌كه مىفرمايد : إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ . . . . « 1 » « آنان كه با تو بيعت مىكنند ، مانند آن است كه با خدا بيعت مىكنند ، دست خدا بالاى دست آن‌ها است ، هركس اين پيمان را بشكند ، به ضرر خود شكسته است . . . » در اسلام اصلى است به نام « إِنَّمَا اْلأَعْمَالُ بِالْخَواتِيم » « 2 » و از روايتى كه بخارى نقل مىكند ، به دست مىآيد كه روزهاى نخستينِ زندگى انسان معيار قضاوت نيست ، بلكه آخرين روزهاى زندگانى ، معيار قضاوت دربارهء كلّ زندگى او است . آنگاه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : « إِنَّمَا اْلأَعْمَالُ بِالْخَواتِيم » .