عقبه « 1 » به مكه سفر كرد ، و اين راه اهميت پيدا كرد و از اين راه مدت چهل روز به مكه مىرسيدند . تا اينكه راه آهن قاهره به سوئز كشيده شد ، و كانال سوئز حفر گرديد ، وعبور كشتىهاى بخارى در درياى سرخ فراوان شد . امروز حجروندهء مصرى با راهآهن به سوئز مىرود و از آنجا از راه دريا به جده مىرسد و با كمال راحتى در كمتر از يك هفته وارد مكه مىگردد . » جده كه مرز ساحلى و در كنار درياى سرخ واقع است مسافت آن تا مكه حدود 40 كيلومتر و بسيار گرم و سوازن است . اين شرح حال مختصرى از وضعيت حجاج مصرى بود ، و از اين بيان احوال مردمان شهرهاى دور تر را كه از غير راه مصر به مكه مىرفتند مانند مردم ايران و افغانستان و تركستان خصوصاً از قسمتهاى شرقى و شمالى و مردم ساير شهرها را با آن دشوارىها و ناامنى و انحصار مركب به چهارپايان به نظر آوريد .
هامش
( 1 ) . « عقبه » بندرگاهى است در كشور اردن هاشمى در كرانه درياى سرخ .