گريخت ، و حاجيان اسير آنها شدند و تا آخرين نفر ايشان را كشتند و هر چه را داشتند از جامه و ذخيره به يغما بردند .
اين همه پيشآمدهاى ناگوار و دلخراش براى روندگان به زيارت خانه محترم خداوند تعالى وجود داشت ، ليكن مسلمين به واسطهء كمال يقين و نيروى ايمان و دين از حج باز نمىايستادند و از آن دست بر نمىداشتند و آن سختىهاى جانسوز كه نمونهاى از آنها ذكر شد مانع ايشان نمىشد ، و از صدر اسلام تا كنون شنيده نشده كه مسلمانان در انجام اين عبادت مهم مسامحه نموده باشند .
نقل شده است كه در سال ( 645 ق ) فتنه و آشوبى بين اشراف مكه براى امارت و فرمانروايى آنجا به پا شد و بدان سبب كسى موفق به حج نگشت .
امروز ، همهء وسائل آرامش و آسايش و بهداشت براى حجاج فراهم است ، و از هر نقطهء زمين وسائل نقليه از انواع ماشين و هواپيما و كشتى و خطوط راهآهن مهيا و آماده است ، و از هر جهت قابل مقايسه با مركبهاى سابق نيست .
پرچم امن را مشاهده مىكنى كه در سراسر آن بلاد مقدسه گسترده و در حال اهتزاز است ، و امروزه روندهء به سوى حج را مىبينى كه در آن سرزمين با كمال اطمينان جان و مالش در امان است ، و عمل واجب خود را در حالى كه دلش از آرامش و قرار آكنده و روانش شاد و سرشار است انجام مىدهد .
فلسفه و اسرار حج (فارسى) — صفحة 186
مساهمون: شيخ محمد امامى خونسارى
ص١٨٦