به انو شيروان است به تخفيف شيروان ناميده شده است و برخى هم گفتهاند احتمالًا نام يكى از طويف ساكن البانيا ( بخشى از سرزمين دولت هخامنشى ) است . « 1 »
مؤلف
محمّد بن حسن معروف به محقق يا مدقق « 2 » شروانى ، فقيه ، اصولى و متكلم و محقق برجستهء اواخر عصر صفويه ، در حدود سال 1033 ق در شروان به دنيا آمد . « 3 » پس از طى دوران كودكى و نوجوانى و فراگيرى مقدمات علوم به مركز علمى روزگار خود ، يعنى اصفهان آمد و در آن حوزهء ارجمند به آموختن علوم اسلامى مشغول شد .
او در به دو ورود به اصفهان ، جذب مجلس درس آقا حسين خوانسارى ( د 1099 ق ) شد و مورد توجه ويژه وى قرار گرفت . تنكابنى در قصص العلماء جريانى را از اولين روز شاگردى شروانى نزد آقا حسين خوانسارى نقل كرده است . همو قضاياى ديگرى را نيز از مباحثه و مجادله اين استاد و شاگرد نقل مىكند . « 4 »
تنكابنى در تذكرة العلماء نيز قصهء ملاقات ملا خليل قزوينى ( د 1098 ق ) شارح الكافي را با شروانى و بحث دربارهء دو قول شاذ قزوينى و مجاب شدن او و اينكه قزوينى با ديدن شروانى كه شاگرد آقا حسين خوانسارى بود ، از ملاقات و بحث با استاد ، منصرف شد را نقل كرده است . « 5 »
شروانى به زودى در حوزهء اصفهان رشد يافت و به فهم و ذكاوت و دقت و موشكافى معروف شد . او از آقا حسين خوانسارى اجازهء روايى دارد . « 6 »
شيخ حسن بلاغى نجفى او را چنين ستوده است :
هامش
( 1 ) . « شروان » ، سپيدهء كوتى ، دانشنامهء ادب فارسى ، حسن انوشه .
( 2 ) . مطلع الشمس ، ج 1 - 2 ، ص 681 ؛ جغرافياى تاريخى شيروان ، مقيمى ، ص 252 - 253 .
( 3 ) . مير محمّد باقر خاتون آبادى او را هنگام وفات شصت و پنج ساله دانسته است . ر . ك : وقايع السنينوالاعوام ، ص 364 .
( 4 ) . قصص العلماء ، ص 249 - 250 .
( 5 ) . تذكرة العلماء ، 89 - 90 .
( 6 ) . نجوم السماء ، ص 192 .