7 . شرح حديث « هل رأيت رجلًا . . . »
اين حديث داراى مباحث بلند معرفتى بوده و مورد دقت و توجه تعدادى از دانشمندان قرار گرفته است . از كسانى كه آن را شرح كردهاند ميرزاى قمى است . « 1 »
قديمىترين نسخهء اين شرح كه به زبان عربى تدوين شده ، در كتابخانهء آستان قدس رضوى با تاريخ كتابت 1215 ق است .
همين نسخه داراى حاشيهاى از « جعفر » نامى بر كلام شارح است . « 2 »
همچنين آقا بزرگ تهرانى در معرفى اين اثر از حاشيهء ملاعلى نورى ( د 1246 ) بر شرح ميرزا و ايرادات حكيم به ايشان نام برده است . « 3 »
8 . شرح حديث « من عرف نفسه فقد عرف ربّه »
شرح فارسى مختصرى بر حديث مشهور معرفت است و تصحيحى از آن در مجلهء وحيد به چاپ رسيده است . « 4 »
8 . شرح خطبة البيان
خطبهء مشهورى است كه به امام اميرالمؤمنين عليه السلام نسبت داده مىشود و همه يا بخشهايى از آن در منابع مختلف خاصه و عامه آمده است . « 5 »
اين خطبه همواره مورد شرح و ترجمه و يا حل و نقد بوده است . « 6 »
از كسانى كه اين روايت را مورد كنكاش قرار دادهاند ، محقق قمى است . ايشان در مورد انتساب خطبه به حضرت امير عليه السلام فرمودهاند :
اين خطبه در مصادر حديثى كهن مانند : كتابهاى كلينى ، شيخ صدوق ، شيخ مفيد ، سيد مرتضى و سيد رضى ذكر نشده ، جز آنكه برخى از دانشمندان شيعى ،
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 13 ، ص 209 .
( 2 ) . فهرستگان نسخههاى خطى ، ج 4 ، ص 360 - 362 ؛ فهرست كتب خطى كتابخانه مركزى و مركز اسناد آستان قدس رضوى ، ج 5 ، ص 154 ( چاپ جديد ) .
( 3 ) . الذريعة ، ج 13 ، ص 209 .
( 4 ) . موسوعة مؤلفي الإمامية ، ج 2 ، ص 538 ؛ مجلهء وحيد ، ش 219 - 220 ، سال 1356 ش ، ص 11 - 16 .
( 5 ) . مشارق أنوار اليقين ، ص 170 - 172 ؛ ينابيع المودة لذوى القربى ، قندوزى ، ج 3 ، ص 207 .
( 6 ) . براى كتابشناسى و نسخهشناسى اين خطبه رجوع كنيد به : « نگاهى به خطبة الافتخار و خطبهء تطنجيه » ، مسعود بيد آبادى ، علوم حديث ، ش 25 ، ص 69 - 81 .