مانند حافظ رجب برسى ، در مشارق أنوار اليقين بسيارى از عبارتهاى دو خطبهء بيان و تطنجيه را آوردهاند و قاضى سعيد قمى در شرح حديث غمامه ، خطبة البيان را آورده و گفته كه چون در ميان دانشمندان شيعى و غير شيعى شايع است ، نيازى به ياد كردن سند روايت ندارد . . . در اين دو خطبهء بيان و طتنجيه و مانند آنها كه در مناقب برسى ديده مىشود ، بسيارى از وصفها كه شايسته خداوند است آمده كه صحت سند آنها بر من روشن نيست . . . و مىتوان گفت كه اينها ساختهء مانند مغيرة بن سعيد و ابوالخطاب مىباشد . « 1 »
اين بيان را آورديم تا عنوان شرح خطبة البيان توهم تأييد متن از سوى محقق قمى ننمايد . ايشان بعد از مقدمه ، به فرض صدور اين خطبه از امام عليه السلام ، در مقام تأويل و شرح فقرهء « انا خالق السماوات و الارض و انا الرازق » برآمدهاند . اين رساله در پاسخ به سؤال ملا على اصغر در رمضان 1213 ق در قم و به زبان فارسى تدوين شده است .
اين رساله داراى چند نسخهء خطى است « 2 » و ضمن جامع الشتات نيز به چاپ رسيده است . « 3 »
10 . فتحيه
در خطبهاى كه حضرت امام جواد عليه السلام براى ازدواج با دختر مأمون عباسى فرمودهاند ، چنين آمده است :
الحمد للَّهاقراراً بنعمته و لا إله الا اللَّه اخلاصاً بربوبيته . « 4 »
در اين متن شريف ، حمد ، مقدم بر توحيد شده است . اين معنا مورد سؤال فتحعلى شاه قاجار قرار گرفته و ميرزاى قمى در مقام پاسخ وى ، رسالهاى به فارسى نوشتهاند و آن را فتحيه ناميدهاند . « 5 »
اين اثر در اواسط ذى حجة الحرام سال 1218 ق به پايان رسيده است و نسخهاى از
هامش
( 1 ) . جامع الشتات ، ص 791 - 802 .
( 2 ) . موسوعة مؤلفي الإمامية ، ج 2 ، ص 538 .
( 3 ) . جامع الشتات ، ص 791 - 802 .
( 4 ) . المصباح ، كفعمى ، ص 762 .
( 5 ) . الذريعة ، ج 16 ص 111 .