قسم است ؛ يكى راه و روشى كه در جملهء فريضه است مثل فرايض يوميّه ، دست زدن به آن راه و روش راه يافتن به حقّ است و ترك آن گمراهى است . ديگرى راه و روشى كه در جمله غير فريضه است ، مثل نوافل يوميّه ، دست زدن به آن كمالى است آدمى را و ترك آن بالكلّيّه نيافتن است ؛ به معنى اينكه تارك آن بالكلّيّه بزه و محروم از ثواب عظيم مىشود ، اگر چه مستحقّ عذاب جهنّم نشود . ( پايان كتاب )
امّا در تحرير سوم و چهارم اين قسمت افتادگى دارد .
نمونهء دوم اينكه ، در شرح حديث اوّل از كتاب عقل و جهل ، در تحرير نهايى كه در چاپ حاضر ما برآن اعتماد نمودهايم ، در ذيل « شرح » از كلمهء : « الخلق : تدبير » تا اوّل « يعنى » در تحريرات اوّل و دوّم نيامده است و به جاى اين دو صفحه مطلب - تقريباً - تنها عبارت زير آمده است : « مراد به عقل خرد نيست ، بلكه خردمندى است به قرينهء آنچه مىآيد در حديث سوم و سى دوم اين باب » و مضافاً اينكه نظر مصنّف نيز در اين مقام به كلّى عوض شده و در تحرير حاضر ، مراد از عقل را همان خرد دانسته كه شرط تكليف است .
و در ترجمهء همين حديث نيز ، به خاطر اين تغيير رأى ، اختلافات بسيار جدّى بين تحريرها وجود دارد كه آوردن عين فقرات در اينجا ، موجب اطناب كلام خواهد شد .
نمونهء سوم اينكه ، در تحرير حاضر ، در ذيل حديث هشتم از كتاب عقل و جهل ، مصنّف ، حدود يك صفحه ، مفردات اين حديث را شرح كرده است ، در حالى كه در تحرير نخست ، مستقيماً به ترجمه پرداخته و اصلًا به بيان مفردات نپرداخته است .
نمونهء چهارم اينكه ، در شرح فقرهء نخست حديث هشام از كتاب عقل و جهل ، در تحرر نخست ، در شرح مفردات تا كلمهء « يعنى » تنها دو سطر مطلب است كه به تعريف عقل و فهم و فرق بيان آن دو پرداخته است ، و ليكن در تحرير حاضر حدود دو صفحه ، مطلب آورده شده است .
و همچنين است در بسيارى از مواضع ديگر ، كه اختلافات جدّى و ماهوى در بين تحريرهاى مختلف وجود دارد .
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 78
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص٧٨