نتيجه رسيديم كه مؤلّف مكرر در نوشتهء خود تجديد نظر كرده و در بسيارى از موارد عبارت را تعويض و يا حذف كرده و در برخى از موارد از نظر خود برگشته و يا به اشتباهات خود در شرح برخى از احاديث پى برده و آنها را اصلاح نموده است .
لذا از مقابلهء تمام نسخهها با هم و گزارش اختلافات صرف نظر كرديم و در مقابل سعى كرديم تا ترتيب تحريرهاى موجود را با مطالعه و تفحّص و تطبيقات زياد كشف كنيم ، تا بتوانيم جديدترين تحرير را شناسايى نموده و در صورت امكان ، با تحريرهاى قبل آن در موارد ضرورت تطبيق دهيم .
و اين مهمّ ، با تفحّص و تطبيق زياد صورت گرفت و در نهايت ، به چهار تحرير مختلف رسيديم كه به ترتيب عبارتند از :
تحرير نخست ؛ اين تحرير در دو نسخهء گزارش شده از مدرسهء آية اللَّه گلپايگانى قم مىباشد كه به شمارههاى ( 86 / 26 ) به كتابت جعفر بن نمازى ( برادر شارح ) و ( 81 / 8 / 1371 ) به كتابت محمّد قاسم لاهيجى معرفى شدند .
تحرير دوم ؛ اين تحرير در نسخهء شمارهء ( 106 ) مسجد اعظم ديده مىشود كه كاتب آن نامعلوم است ؛ و همچنين تحرير موجود در چاپ حجرى نيز مطابق با همين تحرير است .
تحرير سوم ؛ اين تحرير در نسخهء شمارهء ( 107 / 32 / 6197 ) گلپايگانى ديده مىشود .
تحرير چهارم ؛ اين تحرير در نسخهء شمارهء ( 2071 ) مسجد اعظم ديده مىشود كه كاتب آن نامعلوم است ، ولى در فهرست كتابخانه اشتباهاً آن را به ملّا صالح مازندرانى نسبت داده است .
با مقايسهها و تطبيقات زيادى كه بين تحريرات چهارگانه صورت گرفت ، چنين حاصل شد كه تقريباً ترتيب تحريرها همان است كه ذكر شد و تحرير چهارم كه البتّه تفاوت آن با تحرير سوم به شدّت اختلاف موجود در بين تحريرهاى ديگر نيست ، تحرير نهايى مصنّف است و از لحاظ عبارت پردازى و محتوا ، صحيحتر از ساير تحريرها مىباشد .
ما در اينجا ، به جهت اينكه خوانندگان محترم ، اختلاف موجود در ميان اين
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 76
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص٧٦