سدههاى نخستين اسلامى ريشه دارد .
در مطالعهء جناح بندى هاى مكاتب فقهى اماميّه در سه قرن آغازين ، مىتوان جناحهايى را باز شناخت كه در برابر پيروان متونِ روايت به گونههايى از اجتهاد و استنباط دست مىيازيدهاند .
كاربرد اصطلاح اخبارى براى پيروان متون روايات و اخبار ، نخستين بار در نيمهء نخست سدهء 6 ق در ملل و نحل شهرستانى به چشم مىآيد و به دنبال آن ، در كتاب نقض عبدالجليل قزوينى رازى ( عالم امامى سدهء 6 ق ) دو اصطلاح اخبارى و اصولى در برابر يكديگر قرار گرفتهاند . مكتب فقيهان اهل حديث كه در اواخر سدهء چهارم و نيمهء نخست سدهء پنجم با كوشش فقيهان اصول گرا ضعيف گرديد ، وجود محدود خود را در مجامع فقهى اماميّه حفظ نمود ، تا آنكه در اوايل سدهء يازدهم ، بار ديگر به وسيلهء محمّد امين استرابادى ( م 1033 يا 1036 ق ) در قالبى نو مطرح شد كه لبهء تيز حملات خود را متوجّه پيروان گرايش غالب در فقه امامى ، يعنى جناح اصول گرايان ساخت . بايد به اين نكته نيز اشاره كرد كه برخى معتقدند ، ابن ابى جمهور احسايى ( زنده در 904 ق ) از جمله كسانى بود كه راه را بر اخباريان هموار گردانيد . دربارهء محمّد امين به عنوان مؤسّس مكتب اخبارى در ميان شيعيان متأخّر گفتهاند : او نخستين كسى بوده است كه باب طعن بر مجتهدان را گشود و اماميّه را به دو بخش اخباريان و مجتهدان منقسم گردانيد .
علاوه بر محمّد امين استرابادى ، از پيروان تندرو و متعصب مكتب اخبارى در سدهء يازدهم ، بايد از عبداللَّه بن صالح بن جمعهء سماهيجى بحرانى ، صاحب منية الممارسين نام برد كه به كثرت طعن بر مجتهدان شهره بود . شيخ يوسف بحرانى او را از اخباريان شمرده و افزوده است كه وى به اهل اجتهاد بسيار ناسزا مىگفت ، در حالى كه پدرش ملّا صالح اهل اجتهاد بود .
محمّد تقى مجلسى ( م 1070 ق ) نيز از پيروان ميانهرو و متعادل مكتب اخبارى بوده و چنان كه گفته شده ، آموزشهاى محمّد امين استرابادى را صريحاً تأييد مىكرده است .
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 46
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص٤٦