آن كس محتاج به آن شود در دين . و تعلّم علم و تفهّم آن كه مذكور مىشود در حديث سومِ باب آينده ، عبارت است از استنباط نتيجه از آن علم و آن ، امامت امير المؤمنين و اوصياى معصومين او تا انقراض تكليف است . بنا بر اتفاق امّت بر اين كه معارضان ايشان پيروى ظن مىكنند .
عَلَّمَ به تقدير « عَلَّمَهُ » است . لِلَّهِ متعلّق به هر يك از سه فعل است .
دُعِىَ به صيغهء ماضى غايب مجهول باب « نَصَرَ » است ، به معنى « سُمِّيَ » .
المَلَكُوت ( به فتح ميم و فتح لام ، مبالغهء « مُلْك » به ضمّ ميم و سكون لام ) : كمال پادشاهى و تسخير هر چيز ؛ و اين جا عبارت است از ملائكه كه اثر پادشاهى اللَّه تعالى در ايشان ظاهرتر است و باطل در ايشان نمىباشد .
عظيم ، به معنى نامى است كه بزرگ است .
فاء در فَقِيلَ براى بيان است ؛ و مراد ، اين است كه : آن نام عظيم ، جملهء تَعَلَّم لِلَّهِ تا آخر است ، نظير اين كه جملهء
« لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ »
« 1 » از اسماء اللَّه شمرده مىشود در « كِتَابُ التَّوْحِيد » در حديث اوّلِ باب پانزدهم كه « بَابُ حُدُوثِ الْأسْمَاء » است .
مىتواند بود كه قائل اين كلام ، ملائكهء مقرّبين باشد كه به اتباع خود از ملائكه گويند . و مىتواند بود كه اللَّه تعالى باشد كه به ملائكه گويد .
حذف مَفعولٌ بِه در تَعلَّم للَّهو دو نظيرش ، براى عموم است ؛ و مراد ، اين است كه :
عمده و اصل آنچه نازل شده از اللَّه تعالى بر رسولش ، آن آيات است . پس هر كه تعلّم و عمل و تعليم آن كند ، ثوابش مثل ثواب تعلّم و عمل و تعليم جميع مُنزَل بر رسول است ، خواه در محكم قرآن و خواه در متشابه آن ، نظير آيت سورهء مائده :
« وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً » .
« 2 »
يعنى : گفت مرا امام جعفر صادق عليه السلام كه : هر كه ياد گرفت علم را و عمل كرد به آن علم و ياد دادن آن علم را به ديگران براى رضاى اللَّه تعالى ، خوانده شد به نامى بزرگ
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) : 255 .
( 2 ) . مائده ( 5 ) : 32 .