اثر رسيد ، مقرّر شد كه آن رئيس الفقهاء شرح مزبور را ترجمه نمايد . در عرضِ اندك وقتى ، اهتمامِ تمام به كار برده ، كار بندِ خدمت مرجوعه شدند . « 1 »
2 / 3 . مولى شمس الدين محمّد شيرازى
مولى شمس الدين محمّد شيرازى يكى از عالمان شيعه بوده كه مقيم مكهء مكرمه گشته و در آنجا ملّا خليل با وى ملاقات داشته است . « 2 » او در يكى از آثار خود مىنويسد كه : ملّا خليل در مكه در منزلم به ديدن من آمد و گفت كه حاشيهاى بر عدّة الاصول نوشتهام و براى من فرستاد تا مطالعه كنم . بعد از مطالعهء آن ، ديدم كه در آن اشكالات زيادى هست . او به عالمان شيعه نظريّاتى را نسبت داده كه از آن به دور هستند .
وقتى دوباره او را ملاقات نمودم آنها را به دو بازگو كردم ، او اظهار داشت كه اصول من با نظريات عالمان شيعه متفاوت است . خلاصه به دو متذكر شدم كه اين اقوالى را كه به دانشمندان شيعه نسبت داده در هيچ كتابى بيان نكردهاند ، از كجا آنها را آورده است .
او مرا به حاشيهء عدّهء خود حواله داد . من نيز آن را مطالعه كردم .
و در نهايت اين گونه اظهار نظر مىكند :
« فطالعتُ فيها من غير أن يكون قصدي تزييف كلامه ، لكن الحقّ أبلج و الباطل لجلج ، فوجدتُ فيها أشياء ليس لها طائل تحتها ، و وجدتُ قائلها كالراقم على الماء ، فاستدلّ على صحّتها بدلائل أوهن عن بيت العنكبوت . و حاصل كلامه تخطئة علمائنا و توبيخهم بمتابعة المعتزلة في اصول الدين » . « 3 »
3 / 3 . شيخ حر عاملى
شيخ حر عاملى يكى ديگر از دانشمندان معاصر ملّا خليل بوده و از نظر مسلك نيز در دسته اخباريان جاى مىگيرد . او در كتابش أمل الآمل و تذكرة المتبحّرين ، شرح
هامش
( 1 ) . قصص الخاقانى ، ولى قلى بن داود قلى شاملو ، ج 2 ، ص 36 .
( 2 ) . براى شرح حال وى ر . ك : أمل الآمل ، ج 2 ، ص 132 ؛ نجوم السماء فى تراجم العلماء ، محمّد على كشميرى ، ص 108 ؛ طبقات اعلام الشيعة ( قرن 11 ) ، ص 268 .
( 3 ) . نجوم السماء في تراجم العلماء ، محمّد على كشميرى ، ص 107 - 108 .