رؤساى آنان متوجه شدند ، حكم به قتل او كردند . ملّا خليل در تنورى مخفى شده و به نقطهاى از حجاز رفت و تا موسم آينده در آنجا باقى ماند . در وقت آمدن به موسم ، در قيافه هيزمكش و خاركن در ميان قافله به مكه درآمده ، حج انجام داد و برگشت . « 1 »
7 / 1 . بازگشت به قزوين
ملّا خليل پس از اقامت چند ساله در مكه به قزوين بازگشت و تا آخر عمر در اين شهر مشغول تدريس و تصنيف بوده است . وى در آخر عمر نابينا مىگردد و در سن هشتاد و هشت سالگى دار فانى را وداع مىكند . از آثار باقى مانده از ملّا خليل در قزوين مدرسهاى در محلّهء آخوند قزوين ، معروف به مدرسهء آخوند يا مدرسهء خليلا است . « 2 »
8 / 1 . مدح شعرا
شعراى قزوين اشعار بسيارى در مدح ملّا خليل سرودهاند . از جمله محمّد ابراهيم سالك قزوينى « 3 » قصيدهاى سروده با اين مطلع :
قزوين كه جنانْ صفت جميل است * از دولت حضرت خليل است
گر مرتبهء جليل دارد * از موهبت خليل دارد « 4 »
9 / 1 . مزار و مدفن
ملّا خليل در سال 1089 ق چشم از جهان فرو بست و بنا به وصيت ، در محل تدريس خود - مدرسهء خليلا - قرار ابدى گرفت . در همين سال ملّا رفيعا - شاگرد ملّا خليل - نيز وفات نمود . يكى از شاعران ، مادهء تاريخ وفات آنها را چنين سروده :
دُرّ درياى دين مولا خليلا * چو نور از ديدهء مردم نهان شد
يگانه گوهر بحر معانى * رفيعا واعظ دهر از ميان شد
هامش
( 1 ) . رسول جعفريان ، مجلّهء ميقات حج ، ش 4 ، سال 1372 ، ص 117 ، مقالهء « حجّاج شيعى در دورهء صفوى » .
( 2 ) . دايرة المعارف تشيّع ، ج 7 ، ص 248 .
( 3 ) . براى شرح حال وى ر . ك : فرهنگ سخنوران ، خيامپور ، ج 1 ، ص 430 .
( 4 ) . دايرة المعارف تشيّع ، ج 7 ، ص 248 .