آيد به جز كوى صبر نجويى و در بلا درآمدن هم چنان باشى كه از بلا بيرون آمدن .
[ وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ ]
« 1 » .
و شكيبايى كن ، و شكيبايى تو جز به توفيق خدا نيست .
اقسام صبر
صبر را روى حالات صابران و نحوهء صبر آنها به چند قسم تقسيم كردهاند :
صبر للّه ، صبر فى اللّه ، صبر مع اللّه ، صبر عن اللّه ، صبر باللّه .
1 - صبر للّه : عبارت از حبس نفس از جزع است در موقع وقوع در امرى مكروه ، يا موقع فوت شدن امرى مطلوب .
2 - صبر فى اللّه : ثبات و استقامت در راه حق متعال است به جهت تحمّل بليّات ، ترك لذّات و دفع موانع .
3 - صبر مع اللّه : صبر اهل دل و اهل حضور است كه در وقت بروز موانع و ظهور آثار نفس براى آنان پيش مىآيد .
4 - صبر عن اللّه : به دو قسمت تقسيم شده يكى اختصاص به فسّاق دارد ، يكى اختصاص به عشّاق دارد ، در قسم اوّل حكايت از بُعد و دورى مىكند ، در قسم دوّم حكايت از قرب . در معنى اوّل هرچه فاسق در فسقش صابرتر باشد بدحالتر است ، در معنى دوّم هرچه عاشق صابرتر باشد مقرّبتر است ، صبر در معنى اوّل مربوط به اهل جفا و حجاب است و در معنى دوّم مربوط به اهل عيان و مشاهده .
5 - صبر باللّه : صبر موحّدان و صبر اهل تمكين است كه در مقام استقامت در امر حق متعال پيش مىآيد .
هامش
( 1 ) - نحل ( 16 ) : 127 .