تواضع در برابر حضرت حق و مردم مؤمن لازم ، ولى تواضع در مقابل متكبران و جباران و آنان كه در خط خدا نيستند و يا تواضع براى ثروت ثروتمندان حرام و باعث خرابى دين و نابودى شخصيت است .
راستى ، خوشترين فضا و با صفاترين صحنه ، فضاى تواضع و صحنهء فروتنى در برابر عظمت حق و مردان خداست كه تواضع نردبان شرف و وسيلهء كمال و راهبر انسان به سوى خير دنيا و آخرت است .
خاكى بودن و خاك نشين بودن ، خود را به حساب نياوردن ، همنشينى با مسكينان و فقيران ، تفقد از حال درويشان ، همه را از خود بهتر ديدن ، سر به خاك ذلت بر آستان دوست نهادن ، آواره كوى يار شدن ، اميد به او بستن ، در برابر اوليا كمال ادب را رعايت كردن ، باعث ارزش انسان و علّت جذب محبت و رحمت حضرت حق است .
* * * سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : اىُّ حَسَنَةٍ افْضَلُ عِنْدَاللّهِ ؟
قالَ : حُسْنُ الْخُلْقِ وَالتَّواضُعُ وَالصَّبْرُ عَلَى البَلِيَّةِ وَالرِّضاء بِالْقَضاءِ . قالَ : أىُّ سَيِّئَةٍ اعْظَمُ عِنْدَ اللّهِ ؟ قالَ : سُوءُ الْخُلْقِ وَالشُّحُّ الْمُطاعُ « 1 » .
مردى از رسول خدا صلى الله عليه و آله پرسيد : كدام حسنه نزد خدا بهتر و برتر است ؟
فرمود : حسن خلق ، فروتنى و صبر بر بلا و رضايت به حكم حق .
عرضه داشت : كدام بدى نزد خدا بزرگتر است ؟ فرمود : بد اخلاقى و بخلى كه انسان به دنبالش باشد .
هامش
( 1 ) - كنز العمال : 16 / 129 .