قرار داديد ] بيزار و منكرم ؛ يقيناً براى ستمكاران عذابى دردناك است .
ملاحظه مىشود كه شيطان به عنوان يك عامل جبرى ، فرزندان آدم را به تباهى نمىكشد ، بلكه وعدههاى دروغين مىدهد و خطاكارىها را مىآرايد و بس .
بنابراين ملامت كردن شيطان بىمورد خواهد بود ، همين مسئله دربارهء نفس ( مدير غرايز حيوانى ) آدمى نيز وجود دارد ، به اين معنى كه آدمى در روز قيامت نمىتواند گناهان و انحرافات خود را به گردن نفس بيندازد و بگويد :
چون خدا به من نفس داده بود ، لذا مرتكب گناه شدم ؛ زيرا تحريكات و فعاليتهاى غرايز حيوانى به مديريت نفس در برابر نيروهاى عقل و وجدان و فرياد پيامبران عظام قابل توجيه و مهار كردن بوده ، هرگز به درجهء عامل جبرى نمىرسد .
در اين كه شيطان را سلطه و زورى نسبت به آدميان نيست ، باز در قرآن مجيد مىخوانيم :
[ وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً * إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ وَ كَفى بِرَبِّكَ وَكِيلًا ]
« 1 » .
از آنان هر كه را توانستى با آوازت [ به سوى باطل ] برانگيز ، و [ براى راندنشان به سوى طغيان و گناه ] با سوارهها و پيادههايت بر آنان بانگ زن ، و با آنان [ از راه سوق دادنشان به حرام ] در اموال و [ از طريق وسوسه كردنشان به زنا ] در اولاد شريك شو ، و به آنان وعدهء [ دروغ ] بده [ كه از قيامت ، حسابرسى ، بهشت و دوزخ خبرى نيست ] و شيطان آنان را جز از روى باطل
هامش
( 1 ) - اسراء ( 17 ) : 64 - 65 .