[ وَالذِّكْرُ ذِكْرانِ : ذِكْرٌ خالِصٌ بِمُوافَقَةِ الْقَلْبِ ، وَذِكْرٌ صادِقٌ يَنْفى ذِكْرَ غَيْرِهِ كَما قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إِنّى لا أُحْصى ثَناءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَما أَثْنَيْتَ عَلى نَفْسِكَ فَرَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَمْ يَجْعَلْ لِذِكْرِهِ مِقْداراً عِنْدَ عِلْمِهِ بِحَقيقَةِ سابِقَةِ ذِكْرِ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ مِنْ قَبْلِ ذِكْرِهِ لَهُ ]
اقسام ذكر
ذكر بر دو قسم است :
اوّل : ذكر خالص ، و آن ذكرى است كه فقط حال الهى قلب بدرقهء اوست و مشوب به هيچ غرضى نيست .
دوّم : ذكر صادق ، و آن ذكرى است كه ذاكر ، خدا را به هر صفتى ذكر مىكند به مقتضاى آن ذكر نيز عمل نمايد و اين حقيقت را بدان كه به هر قدرتى از علم و معرفت برسى ، از ذكرى كه درخور حضرت اوست ، عاجز خواهى بود ، چنان كه حضرت رسالت پناه در مقام عجز و انكسار به جناب دوست عرضه مىداشت : من توانايى و قدرت بر احصا حمد و ثناى تو آنچنان كه لايق تو است ندارم .
رسول اللّه صلى الله عليه و آله با وجود مناعت شأن و قرب به جناب حق ، اظهار عجز و قصور مىنمودند و اظهار عجز و قصور نيست ، مگر از جهت آنكه مىدانست كه قدرت بشرى به كُنه حقيقت ذكر الهى نمىرسد و ذكر عبد در جنب حق ، فوقالعاده قاصر و ناچيز مىباشد .