نيز مىشود . به اين معنا كه انسان در بهرهگيرى از نيروهاى خدادادى و ظرفيّتهاى وجودى خود از حدّ اعتدال خارج شده و خويش را مستحق هيچ تنبيه و توبيخى نداند ، البته روشهاى خداوند براى بيدار ساختن انسان گوناگون است . يعنى هر كسى را با ابزار و شرايط خود مىآزمايد . اگر سزاوار پاداش و بهرهاى باشد به طور يقين به او مىرساند و اگر شايستهء كيفر باشد گاهى به تناسب طاقت و موقعيّت او ، گوشمالى داده و گاهى به جانش آتش مىزند .
در اين زمينه رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله مىفرمايد :
مَنْ وَعَدَهُ اللَّهُ عَلَى عَمَلٍ ثَواباً فَهُوَ مُنْجِزٌ لَهُ ، وَ مَنْ أَوْعَدَهُ عَلَى عَمَلٍ عِقاباً فَهُوَ فِيهِ بِالْخِيارِ . « 1 »
هر كه را خداوند بشارت پاداش دهد به يقين عملى مىسازد و هر كه را براى كردارى زشت ، بيم كيفر دهد ، اختيار با اوست . ( عذاب كند يا ببخشد )
از اين رو پيامبر مهربان مسلمانان ، حتى در هنگام غضب الهى هم كوشش نمود تا رحمت حق را جلب كند و بسيار براى عفو و گذشت و شفاعت بندگان ، بزرگوارى نشان داد و فرمود :
سَأَلْتُ رَبِّى أَنْ لايُعَذِّبَ الّلاهِينَ مِنْ ذُرِّيَهِ الْبَشَرِ فَأَعْطانِيِهِم . « 2 »
از پروردگارم خواهش كردم كه افراد نادان و بىخبر از نسل بشر را عذاب نكند و او آنان را به من بخشيد .
حضرت على عليه السلام در ستايش خداوند سبحان مىفرمايد :
وَ لايَشْغَلُهُ غَضَبٌ عَنْ رَحْمَةٍ وَ لاتُولِهُهُ رَحْمَةٌ عَنْ عِقابٍ . « 3 »
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 5 / 334 ، باب 18 ، حديث 1 ؛ المحاسن : 1 / 246 .
( 2 ) - كنز العمال : 11 / 427 ، حديث 32006 ؛ الجامع الصغير : 2 / 35 ، حديث 4598 .
( 3 ) - نهج البلاغه : خطبهء 186 .