2 - ترس از عظمت حق
عبد چون از طريق آيات قرآن مجيد و دعاها و روايات و مفاهيم اسماى حسنى به عرصه گاه معرفت راه پيدا كند و پس از آن به تقوا و عمل صالح آراسته شود ، عظمت و مهابت حق به عنايت و لطف خود او در قلب تجلّى مىكند ، در آن صورت غير او را هيچ و پوچ و ذليل و حقير و فقير و خاضع مىبيند و خويش را با فقر و مسكنت و ذلّت و حقارت در برابر عظمتى بىنهايت در بىنهايت مشاهده مىنمايد و قلبش را از شدّت حقارتِ هستى و عظمتِ هستى بخش پر از خوف از مهابت و بزرگى حضرت محبوب احساس مىنمايد . خوفى كه همكفّهء عشق و ترسى كه همسنگ رغبت و محبّت است و محصولش عبادت و اطاعت عاشقانه ، سيرحركت به سوى او ، اميد به وصال و لقاى آن جناب و به دست آوردن خشنودى و رضايت آن حضرت است .
چون اينچنين خوف در قلب تحقّق پيدا كند ، ترس از مخلوق ، هر كه باشد و هر چه باشد ، از حرم قلب رخت بر مىبندد و آدمى را از هر نوع اسارت آزاد ساخته در تصرّف مالك حقيقى و معبود حق مىبرد .
خوف از عذاب و ترس از تقصير در عبادت نتيجهء همين خوف است . اين گونه خوف و ترس و رهبت از عظمت و مقام حق ، مهار كنندهء هوا و هوس و مقهور كنندهء شياطين ظاهرى و باطنى به دست تقوا و عبادت و اخلاق و قدرت و قوّت روحى انسان است .
وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى » « 1 »
و اما كسى كه از مقام و منزلت پروردگارش ترسيده و نفس را از هوا و هوس بازداشته است ؛ * پس بىترديد جايگاهش بهشت است .
هامش
( 1 ) - نازعات ( 79 ) : 40 - 41 .