قَالَ رَبُّنَا الَّذِى أَعْطَى كُلَّ شَىْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى » « 1 »
گفت : پروردگار ما كسى است كه به هر موجودى ، آفرينش [ ويژهء ] او را [ آن گونه كه سزاوارش بود ] به وى عطا كرده ، سپس هدايت نمود .
در اين سخن كوتاه موسى عليه السلام اشاره به دو اصل اساسى آفرينش مىكند ؛
اول : خداوند به هر موجودى ، آنچه نياز داشته ، بخشيده است .
دوم : هدايت و رهبرى موجودات را به آنها آموخته است .
انسانها داراى هدايت تكوينى هستند ولى چون انسان ، موجودى برتر و داراى عقل و شعور است ، خداوند هدايت تكوينيش را با هدايت تشريعى او به وسيلهء پيامبران همراه و همگام كرده است . » « 2 »
تفسير آيه در كلام علامه طباطبايى
« بازگشت معناى آيه به اين مىشود كه خداوند بين هر پديدهاى به سبب نيروها و ابزارهايى كه در وجودش قرار داده و بين آثار آن كه او را به غايت وجودش مىرساند ، رابطه برقرار كرده است . براى مثال ، جنين انسان كه يك نطفهء شكل يافته در صورت انسان است در درون خود مجهز به نيروها و ابزارهايى است ؛ متناسب با افعال و آثارى كه جنين را در جان و جسم به كمال مىرساند . پس به نطفهء آدمى ، با استعدادى كه در آن قرار داده شده ، خلقت خاص يعنى همان وجود خاص انسانى داده است كه به وسيلهء نيروها و ابزار در او به سوى مطلوب و غايت وجود انسانى و كمال نهايى مخصوص اين نوع هدايت و حركت داده شده است . » « 3 »
هدايت و ارادهء خداوند
خداوند در آيات بسيارى به اين حقيقت اشاره مىفرمايد كه هدايت به ارادهء ماست حتى پيامبرش هم نمىتواند كارى كند ؛ مگر ابزار آن را خداوند براى ايشان
هامش
( 1 ) - طه ( 20 ) : 50 .
( 2 ) - تفسير نمونه : 13 / 217 - 219 ، ذيل آيهء 50 سورهء طه .
( 3 ) - تفسير الميزان : 14 / 166 ، ذيل آيهء 50 سورهء طه .