اختياريم ، هيچ چيز حتى مختار بودن در دست ما نيست . اوست كه در هر جا و هر زمان خواست ، ما را در اين نظام عملى مىسازد .
از جهت دوّم كه نظام در دست انسان است ، انسان مظهر نظام احسن است و دست كم استعداد براى مظهر شدن در قابليت انسان است . پس ما از جهت نسبت به خود يك ناظم هستيم و بايد به اندازهء توان در اين نظام به بهترين گونه كار كنيم تا وصف فردى و جمعى نظام احسن در ظرف اختيار نيز بهترين باشد .
نظام احسن در ظرف ظهورى از اين جهت كه ظهور حسن و جمال حق است ، احسن است . ولى از جهت مقايسه با كمال ذاتى ، عين تعيّن ، كاستى ، نادارى است .
معصوم در ظرف اختيار - گذشته از تكوين - به لحاظ عصمت از جهت تشريع نيز مظهر اتم نظام احسن است . غير معصوم نيز بايد به اندازهء توان ، مظهر عصمت معصوم در جهت نظام احسن باشد و در صورت فعليت گناه بايد بداند كه گناه در نظام احسن اختلال ايجاد مىكند . از اين رو برخى از گرفتارىهايى كه به انسان مىرسد به جاى اعتراض به حق و نظام احسن الهى ، بايد در اعمال خود تجديد نظر كند .
خداوند مىفرمايد :
وَ مَا بِكُم مّن نّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجَرُونَ * ثُمَّ إِذَا كَشَفَ الضُّرَّ عَنكُمْ إِذَا فَرِيقٌ مّنكُم بِرَبّهِمْ يُشْرِكُونَ » « 1 »
و آنچه از نعمت ها در دسترس شماست از خداست ، آن گاه چون آسيبى [ مانند سلبِ نعمت ] به شما رسد ، ناله و فريادتان را به التماس و زارى به درگاه او بلند مىكنيد . * سپس هنگامى كه آسيب را از شما بر طرف كند [ بر خلاف انتظار ] گروهى از شما به پروردگارشان شرك مىآورند ! !
هامش
( 1 ) - نحل ( 16 ) : 53 - 54 .