محيط قبر به گونهاى است كه نجاتى نيست مگر تقوا در خلوتها . و فتّان قبر ، صاحب قبر را آزمايش مىكند تا تكليف او را براى مراحل بعدى روشن كند .
امام زين العابدين عليه السلام در اين زمينه مىفرمايد :
. . . وَ كانَ قَدْ اوْفَيْتَ أَجَلَكَ وَ قَبَضَ الْمَلَكُ رُوحَكَ وَصِرْتَ إِلَى مَنْزِلٍ وَحيداً ، فَرَدَّ الَيْكَ فِيهِ رُوحَكَ ، وَ اقْتَحَمَ عَلَيْكَ فِيهِ مَلَكَاكَ مُنْكَرٌ وَ نَكيرٌ لِمُساءَلَتِكَ وَ شَدِيدِ امْتِحانِكَ الَا وَ إنَّ أَوَّلَ ما يَسْالانِكَ عَنْ رَبِّكَ الَّذى كُنْتُ تَعْبُدُه ، وَ عَنْ نَبيِّكَ الَّذى ارْسِلَ الَيْكَ وَ عَنْ دِينِكَ الَّذى كُنْتَ تَدِينُ بِهِ وَ عَنْ كِتابِكَ الَّذى كُنْتَ تَتْلُوهُ وَ عَنْ إِمامِكَ الَّذى كُنْتَ تَتَوَلَّاهُ . ثُمَّ عَنْ عُمُرِكَ فيما أَفْنَيْتَهُ ، وَ مالِكَ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبْتَهُ وَ فيما أَتْلَفْتَهُ ، فَخُذْ حِذْرَكَ وَ انْظُرْ لِنَفْسِكَ وَ أَعِدْ لِلْجَوابِ قَبْلَ الإِمْتِحانِ وَ المُسَاءَلَةِ وَ الأختِبارِ . . . . « 1 »
به زودى كه عمرت به سر آيد و فرشته جانت را بگيرد و تنها به سوى قبر رهسپار شوى و در آن جا جانت به تو بازگردانده شود و دو فرشتهات ، منكر و نكير ، براى پرسش از تو و امتحان سخت وارد قبرت شوند .
بدان ! نخستين پرسشى كه آن دو از تو مىكنند دربارهء پروردگار توست كه او را مىپرستيدى و دربارهء پيامبر تو كه برايت فرستاده شده و دربارهء دينت كه به آن باور داشتى و دربارهء كتابت كه تلاوتش مىكردى و دربارهء امامت كه ولايت او را داشتى . سپس از عمرت كه آن را چگونه صرف كردى و دارايىات كه از كجا به دست آورى و در چه راه خرج كردى . پس ، به هوش باش و براى خودت فكر كن و پيش از شروع امتحان و پرسش و آزمايش ، خويشتن را براى جواب گويى آماده ساز .
براى اطلاعات بيشتر شرح برنامهء مُنكر و نكير و رومان ، به كتاب با عظمت
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 6 / 223 ، باب 8 ، حديث 24 ؛ الأمالى ، شيخ صدوق : 503 ، حديث 1 .