[ « 8 » وَالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَوْ حَبَسَ عَنْ عِبَادِهِ مَعْرِفَةَ حَمْدِهِ عَلَى مَا أَبْلَاهُمْ مِنْ مِنَنِهِ الْمُتَتَابِعَةِ وَأَسْبَغَ عَلَيْهِمْ مِنْ نِعَمِهِ الْمُتَظَاهِرَةِ لَتَصَرَّفُوا فِي مِنَنِهِ فَلَمْ يَحْمَدُوهُ و تَوَسَّعُوا فِي رِزْقِهِ فَلَمْ يَشْكُرُوهُ « 9 » وَلَوْ كَانُوا كَذَلِكَ لَخَرَجُوا مِنْ حُدُودِ الْإِنْسَانِيَّةِ إِلَى حَدِّ الْبَهِيمِيَّةِ فَكَانُوا كَمَا وَصَفَ فِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا » « 1 » ]
سپاس مخصوص خداست كه اگر بندگانش را از شناختِ سپاسگزاريش بر آنچه كه از عطاياى پياپيش كه محض امتحان كردنشان به آنان عنايت فرمود و نعمتهاى پيوستهاى كه بر آنان كامل كرد ، به چاه محروميّت مىانداخت ، در عطايا و نعمتهايش ، دخل و تصرّف مىكردند و او را سپاس نمىگزاردند و روزيش را به فراوانى خرج مىكردند و به شكر عناياتش برنمىخاستند . اگر چنين بودند ، از حدود انسانيّت بيرون مىرفتند و به مرز حيوانيّت مىرسيدند .
در نتيجه به اين صورت بودند كه در كتاب محكمش وصف كرده : « آنان جز مانند چهارپايان نيستند بلكه آنان گمراهترند ! » .
مقام حمد و ابزار آن
از جملات عالى و پرارزش اين فراز از دعا استفاده مىشود كه حفظ حدود
هامش
( 1 ) - فرقان ( 25 ) : 44 .