انسانيّت به شناخت نعمتها و مُنعم نعمتها و شكر و حمد در برابر نعمتهاست كه هر كس در طريق معرفت منعم و نعمت و حمد و سپاس با مهيّا بودن تمام وسايل كار از جانب حق قدم نگذارد ، از مدار انسانيّت خارج شده به چاه حيوانيّت و بدتر از آن درخواهد افتاد !
ابزار شناخت منعم و نعمت عبارت است از : عقل ، فطرت ، وجدان ، نبوّت ، امامت و قرآن . و ابزار حمد و سپاس عبارت است از : اعضا و جوارح كه اين ابزار به انسان ارزشى ما فوق ارزش ها مىدهد و وى را از بسيارى از موجودات و در نهايت از تمام عالم و عالميان برتر مىنمايد .
چه بدبخت و تهيدستاند آن مردمى كه جز خور و خواب و شهوت كارى ندارند و كارى نكردند ! چه پرشقاوت و ظَلوم و جَهولاند آنان كه در مقام شناخت منعم و نعمت و در مرحلهء اداى سپاس و شكر برنيامدند ؛ اينان كوردلان و پست فطرتانى هستند كه به فرمودهء قرآن مجيد : از حيوانات هم بدترند كه حيوانات در عين نداشتن عقل و خرد و فطرت و وجدان براى هر هدفى كه آفريده شدهاند به سوى آن هدف روانند و هريك كارى يا كارهائى كه دراين گردونهء با عظمت برعهده دارند به خوبى انجام مىدهند ، ولى برخى از انسانها از ابزار شناخت و عمل جدا شده و به كارهايى دست مىزنند كه حيوانات را از آن كارها عار و ننگ است .
و چه خوشبخت و پرقيمتاند آنان كه از عقل و فطرت و وجدان و نبوّت و امامت و قرآن نيرو گرفته و پس از آراسته شدن به شناخت ، در مقام اداى شكر و سپاس برآيند كه اينان از ملائكه برتر و از تمام موجودات افضلاند .
علم و معرفت الهى
در اين قسمت ، شما را به چند روايت عالى و معتبر ، در باب معرفت و شناخت ، توجّه داده ، سپس به مقام والاى اهل معرفت و انسانيّت اشاره كرده ، آنگاه به