ناصر خسرو مىگويد : « فرمانرواى روم شرقى ( يعنى امپراتور بيزانس ) ، فرستادهاى را نزد حا كم مصر فرستاد و به وى پيشنهاد كرد كه يكصد شهر را به دو مىدهد و در قبال آن خواستار شهر تنيس است ، امّا حاكم مصر نپذيرفت ، منظور امپراتور از اين شهر ، نى و بوقلمون آن بود » ، وى مىگويد : « پيرامون تنيس تعداد يك هزار فروند كشتى پهلو مىگرفتند كه برخى از آنها ويژه بازرگانان و برخى مخصوص سلطان و فرمانروا بود ، مسافرت از تنيس به قسطنطنيّه بيست روز طول كشيد . » « 1 » در قاهره محلّهاى بود از آن بازرگانان بيزانس كه به خانههاى مهمّ چسبيده روم معروف بود ، اين خانهها دو قسمت بودند : واحدهاى مسكونى روم سفلى و روم عليا كه در دوران مماليك به جوانيه مشهور بود ، همانگونه كه در قسطنطنيّه عدّهاى بازرگانان مصرى بودند كه بنيامين تطيلى آنان را از اقليّت هاى مذهبى دانسته است . « 2 » از پديدههاى روى آوردن بيزانسيها به بازرگانى اسلامى و تلاش در كشيدن آن به قسطنطنيّه اين بود كه آنها در پايتخت ، دونمايندگى يكى براى بازرگانان ابريشم ناب و گرانبها و ديگرى براى بازرگانى ادويه و عطريات ، تأسيس كردند . « 3 »
تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — صفحة 160
مساهمون: احمد مختار العبادى
ص١٦٠
طبيعى بود كه حكومت فاطمى مصر در زمينهء تحكيم روابط بازرگانى دريايى خود ، از يك طرف با « بنى زيرى صنهاجيان » ونمايندگان خود در مغرب نزديك وميانه و از طرف ديگر با صقليه و بالاخره از جهت سوّم با اندلس در دوران طوائف و مرابطين بكوشد .
راهى كه از اسكندريه به سوسه در موازات ساحل امتداد داشت ، امنترين راهى بود كه كشتيهاى بازرگانى مصرى يا زيرى يا صقلى و حتىّ اندلسى آن را مىپيمودند ، و اين در زمانى بود كه بيزانسىها برجزاير كرت وقبرس مسلّط شده بودند .
هامش
( 1 ) - ناصر خسرو ، ص 40 .
( 2 ) -Viajes de Benjamin de Tudela , Madrid , 1918 , P . 62
( 3 ) - ارشيبالد لويس ، ص 266 ، 267 .