1 . وضعيت كلى تا محاصرهء وين
الف . امپراتورى عثمانى
عمليات محاصرهء وين ( در سال 1683 م ) نه به عنوان يك كار نظامى مستقل بلكه در چارچوب نزاعهاى سخت مرتبط با جنگ نيكوپوليس بود كه در سيصد سال پيش از آن انجام گرديد .
اين عمليات با تصرف قسطنطنيه و حتى با غلبهء تركان عثمانى بر شام و مصر نيز مرتبط بود .
همانطور كه نبرد نيكوپوليس نقطه شروع گسترش عثمانيها به شمار مىآيد ، محاصرهء وين آغاز فرو افتادن آنان در جنگى درازمدت محسوب مىگردد . براى نمايان ساختن نشانههاى اين جنگ و تعيين جايگاه عمليات محاصرهء وين در ميان آنها ، محال است كه بتوان از حوادث سيصد ساله با شتاب گذر كرد . از اين رو شايسته است براى سامان دادن انديشهاى فراگير از اين نبرد سرنوشتساز و ارزيابى مجموعهء شرايط حاكم بر آن حوادث مهم را مورد بررسى قرار دهيم .
پس از قتل بايزيد به دست تيمور لنگ در سال 1402 م ، وارث او سلطان محمد تجديد سازمان دولت را آغاز كرد و تا روى كار آمدن سلطان مراد دوم ( 1421 - 1451 م ) اوضاع آرام بود . سلطان مراد آهنگ پيشروى در بالكان كرد ، اما با مقاومت نيروهاى مجار روبهرو گرديد ؛ و فرمانده « يوحنا هوينادى ) ترانسيلوانيايى موفق شد نيروهاى عثمانى را درهم بشكند . اين پيروزى موجب قوت گرفتن انديشهء برپايى يك جنگ صليبى فراگير از سوى مسيحيان بر ضد دشمنان آنها گرديد . مسيحيان در مجارستان ، لهستان ، آلمان و فرانسه از اعلان اين جنگ توسط پاپ او جانيوس چهارم به گرمى و اشتياق استقبال كردند . ارتش صليبى « بوده » را در ژوئيه سال 1443 م ترك گفت و در 24 دسامبر در گالوواز ( ميان صوفيه و فيليپو ) بر عثمانيها پيروز گشت . بلافاصله به دنبال آن « جورج كاسترويونا - يا اسكندربك » پرچم جنگ بر ضد عثمانيها را در آلبانى برافراشت و به پيروزيهاى بزرگى نايل آمد ، به طورى كه مراد را وادار ساخت كه در سال 1444 م تقاضاى صلح كند . پيمان صلحى ده ساله بسته شد ، اما پاپ كه آن را با طرحهاى خود مغاير مىديد ، مجارها را به نقض صلح تشويق كرد . پادشاه « ولاديسلاو » ، ارتش مجارها را رهبرى كرد ، اما سلطان مراد در روز 9 نوامبر 1444 م در وارنا بر مجارها پيروز گرديد و « ولاديسلاو » پادشاه مجارستان كشته شد . پس از او « هونيادى » حكومت