با وجود پيروزى تركان مسلمان در نيكوپوليس به سال 1396 م و اشغال قسطنطنيه در سال 1453 م جنگهاى صليبى پايان نيافت و همچنان در همهء جبههها ادامه يافت . اما در پنجاه سال پس از آن صحنههاى عملياتى در سرزمين اندلس متمركز گرديد و اخراج مسلمانان از آنجا در 1492 م پايان يافت . در همين دوران اروپا سخت درگير مبارزه با مسلمانان ( تركها ) بود ؛ كه فعاليت خود را بر دو محور متمركز ساخته بودند : سرزمين شام و افريقيه . در اين محور فتح شام پس از نبرد مَرَج دابق به سال 1516 م و مصر به سال 1517 م به پايان رسيد . محور دوم ادامهء پيشروى در اروپا بود . در اين محور كشورهاى مجارستان ، آلمان و لهستان فرماندهى جنگ بر ضد تركان عثمانى را در چارچوب جنگهاى صليبى به عهده گرفتند . در همان حال عثمانيها درصدد پايهگذارى نيروى دريايى خود و ساخت پايگاه در درياى مديترانه ( كرِت و رودس ) برآمدند .
جنگ همچنان ادامه داشت و هرگاه كه رو به آرامش مىرفت ، عوامل جديدى آن را تشديد مىكرد . قدرتمندى نيروى دريايى تركان ، فرانسه و اسپانيا را به وحشت انداخت . از همين رو در سال 1665 م الجزاير و تونس را درهم كوبيدند . پاپ بيم آن داشت كه پس از قدرت يافتن نيروى دريايى تركان ، جهان اسلام متحد گردد و توان نيروى زمينى آنان نيز افزايش يابد . از اين رو تلاش براى محاصره جهان اسلام ادامه يافت .
عثمانيها كه رهبرى عمليات جهاد را بر عهده داشتند ، به پيروزيهاى فراوانى نايل آمدند .
در مواردى نيز شكست خوردند . اما توازن قوا همچنان به سود آنان باقى ماند ؛ تا نبرد وين ( 1683 م ) كه نقطهء عطف سرنوشتساز توقف امپراتورى بزرگ عثمانى و در نهايت عقبنشينى آن به شمار مىآيد .
روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحة 223
مساهمون: عبدالحسين بينش
ص٢٢٣