ارمنيهاى كليكيا در حملهء صليبى پادشاه قبرس شركت نكردند ، اما خاندان حاكمهء كليكيا از فرنگيان تعيين گرديده و شمار فراوانى از اشراف نيز روابط محكمى با قبرس داشتند .
كليساى ارمنى ، سلطهء كليساى رم را پذيرفت . مصريها در طول سدهء چهاردهم فشار برارمنها را تشديد كردند و آنان به حق شك داشتند كه ارمنها بر ضد مسلمانان با فرنگيها و مغولان همدستى مىكنند . با شكست امپراتورى مغول ارمنها بزرگترين پشتيبان خود را از دست دادند . بخش اعظم كشورشان را نيز تركها در سال 1337 م ضميمهء خاك خود كردند .
سرانجام در سال 1375 م اين كشور به تصرف مماليك و همپيمانان تركشان درآمد . در حالى كه قبرسيها سرگرم جنگى سخت با جنوا بودند ، « ليو » ى ششم آخرين پادشاه ارمنى به غرب گريخت و در پاريس مرد و به اين ترتيب استقلال ارمنها از ميان رفت .
پيش از اين به موضوع شركت « آماديوس » ، كنت سافوى ، در حملهء صليبى 1366 م اشاره شد . نيز گفتيم در زمانى كه پاپ اوربان ششم سرگرم دعوت به جنگ صليبى تازهاى به فرماندهى پادشاه قبرس بود ، او به قبرس و از آنجا به قسطنطنيه رفت . آماديوس يا « دلاور سبز » تصميم گرفت كه به سرزمين مقدس برود . اما پسرعموى وى امپراتور بيزانس ، يوحناى پنجم ، كه آمادهء همكارى با وى گرديد ؛ از او خواست كه حملهء خويش را از جنگ با تركان آغاز كند و در مقابل وعده داد كه او نيز به فرمان كليساى يونانى درآيد .
آماديوس بهترين نيروهاى سوارهنظام خويش را بسيج و حملهاش را فرماندهى كرد . او در آب ( آگوست ) 1366 م به تنگهء داردانل رسيد و بلافاصله گاليپولى را به محاصره و در روز 23 آگوست آن را به تصرف درآورد . آماديوس به جاى آنكه براى پاكسازى تركها در تراكيا فرود آيد ، به حركت خود از راه دريا به سوى قسطنطنيه ادامه داد . در آنجا متوجه شد كه پادشاه بلغارستان چچمان سوم ، با فريبكارى امپراتور بيزانس را به اسارت خود درآورده است . از اين رو آماديوس همهء تلاش خود را براى آزادى پسرعمويش به كار بست . اما هنگامى موفق به اين كار شد كه بندر « وارنا » ى بلغارستان را مورد حمله قرار داد . چون كار آزادى امپراتور يوحنا به پايان رسيد ، آماديوس متوجه شد كه ديگر مالى در بساط ندارد و همه را هزينه كرده است . او در سال 1367 ، به كشور خود بازگشت و به دنبال آن تركان گاليپولى را تصرف كردند .
روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحة 209
مساهمون: عبدالحسين بينش
ص٢٠٩