جزيرهء اندلس پيوسته با وفاق و همدلى ، فرمانبردار حاكمان خويش بود ، تا آنكه عياشان آنجا غرق در دشمنى و نفاق گشتند . هر رئيس ناحيهء زادبوم خويش را به خود اختصاص داد و آن را به صورت پناهگاهى درآورد و در هنگام بيم و خطر با اسبان خويش به آنجا پناه مىبرد .
همسايگان ، يكديگر را مورد حمله قرار مىدادند و درون خانههاشان با آنان مىجنگيدند . كار به جايى كشيد كه اينان در مقابل دشمنى كه صبح و شب پناهگاهايشان را تباه مىكرد و مىرفت ناتوان گشتند . تا آنكه همهء سرزمين را از دست دادند و آنچه هم باقى ماند در انتظار پايان مدت صلح بود ؛ و كوچك و بزرگشان بايد همه ساله ماليات مىپرداختند ؛ و اين پيش از تصرف كل آن سرزمين به وسيلهء دشمن بود . بدبختى به اندلس راه گشود و جاى جاى آن را دربر گرفت ، در حالى كه اندلس سرزمينى است كه در زيبايى مانند ندارد . اينها همه نتيجهء اختلاف سران ، بزرگان ، پيشگامان ، قاضيان و اميران و وزيران آنجا بود . هر كسى رياست را براى خودش مىخواست و مسيحيان ميان آنها با فريب و مكر و نيرنگ نقشه مىكشيدند تا آنكه سرانجام سرزمين اندلس را از چنگشان بيرون آوردند .
بررسى تاريخ نشان مىدهد كه مسيحيان از مسلمانان انتقام نگرفتند ، ننگ را از دامان خود پاك نكردند ، در جزيرهء اندلس خانه و سرزمينى را ويران نكردند و بر سرزمينها و شهرهاى آن چيره نشدند ، مگر پس از آنكه به كارهاى اختلافانگيز دست زدند و ميان مسلمانان تفرقه افكندند و با فريب و نيرنگ ميان پادشاهان جزيره سرگرم كشيدن نقشه شدند و مدافعانش را با نيرنگ و دلربايى در اختلافاتى هلاككننده به جان هم انداختند . روزگار درازى به قهر و آشتى ،
روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحة 175
مساهمون: عبدالحسين بينش
ص١٧٥