منظور از جامع و كامل بودن دين ، توجهء آن به همهء زواياى وجودى و نيازهاى مادى و معنوى بشر است ؛ اكنون پرسش اين است كه آيا اسلام دينى جامع و كامل است و مىتواند پاسخگوى همهء نيازهاى مادى و معنوى بشر باشد و براى همهء ابعاد زندگى او در همهء دوران ، برنامه و راه حل ارائه نمايد ؟ اصل جامع و كامل بودن اسلام مسلم و مورد اتفاق همه متفكران و متكلمان مسلمان در همهء مذاهب و فرق اسلامى است ، هر چند در حد و مرز و حدود كمى و كيفى آن اختلاف وجود دارد . امام خمينى ( ره ) در سخنان زير به طور گويا و جالب به اين حقيقت تصريح كرده است : اسلام ، براى اين انسانى كه همه چيز است ؛ يعنى از طبيعت تا ماوراء طبيعت ، تا عالم الوهيت مراتب دارد ، اسلام تز دارد ، برنامه دارد . اسلام مىخواهد انسان را يك انسانى بسازد جامع ؛ يعنى رشد به آن طور كه هست بدهد ؛ از حظّ طبيعت دارد رشد طبيعى به او بدهد ، حظّ برزخيت دارد رشد برزخيت به او بدهد ، حظّ روحانيت دارد رشد روحانيت به او بدهد ، حظّ عقلانيت دارد ، رشد عقلانيت به او بدهد ، حظّ الوهيت دارد رشد الوهيت به او بدهد . همه حظوظى كه انسان دارد و به طور نقص است ، الآن نرسيده است ، اديان آمده‌اند كه اين ميوهء نارس را رسيده‌اش كنند . « 1 » جامعيت و كمال مطلق دين اسلام در قرآن كريم و روايات با تعبيرهاى مختلف مورد تأكيد قرار گرفته است :