به همان اندازه كه رفتار توهينآميز ، انتقامجويانه و كينه توزانه ، موجب افزايش كدورت ، تيرگى روابط ، دشمنى و كينهتوزى ديگران نسبت به انسان مىشود ، به همان مقدار - و بلكه بيشتر از آن - نيكى و گذشت و چشمپوشى از لغزشهاى ديگران نيز موجب رفع كدورت ، حسن روابط ، دوستى و احترام ، عزت و كرامت انسان نزد ديگران مىشود . خداوند متعال در آيه زير به آن تصريح كرده است :
« وَ لا تَسْتَوِى الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتى هِىَ احْسَنُ فَاذَا الَّذى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَانَّهُ وَلِىٌّ حَميمٌ وَ ما يُلَقّيها الَّا الَّذينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقّيها الَّا ذُو حَظٍّ عَظيمٍ » ( فصلت : 34 - 35 )
هرگز نيكى و بدى يكسان نيست ؛ بدى را با نيكى دفع كن ، ناگهان ( خواهى ديد ) همان كس كه ميان تو و او دشمنى است ، گويى دوستى صميمى شده است . به اين مقام نمىرسند مگر كسانى كه داراى صبر و استقامتند و كسانى كه بهرهء عظيمى ( از ايمان و اخلاق ) دارند .
همسويى با معيارهاى اسلامى
ايمان مذهبى نيز در پرتو اخلاق و سجاياى اخلاقى و روحى شكوفا مىگردد ( آنچنان كه گفتيم اخلاق در پرتو ايمان دينى احيا و اجرا مىشود ) هر قدر اخلاق ، پسنديدهتر و گستردهتر باشد ايمان نيز كاملتر خواهد بود . به عكس ، هر مقدار كه انسان از اصول اخلاقى بركنارتر باشد از ايمان نيز دور تر خواهد بود . به عنوان نمونه ، امام محمد باقر ( ع ) درباره اهميت صفت اخلاقى « رفق و مدارا » در تحقق ايمان فرمود : « انَّ لِكُلِّ شَىْءٍ قُفْلًا وَ قُفْلُ الْايمانِ الرِّفْقُ » « 1 » براى هر چيز بست و قفلى است و قفل ( درب ) ايمان رفق و مدارا است . باز آن حضرت فرمود :
هامش
( 1 ) - اصول كافى ، ج 2 ، ص 118 ، باب الرفق ، حديث 1 .