تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 81

ايرانيان در علم نجوم و هيئت و تنظيم جداول نجومى بسيار مهارت داشتند و مسلمانان به واسطه ايرانىها و كتابهاى باقيمانده از ايران باستان ( به خصوص دوره ساسانى ) بيشتر از علم نجوم بهره بردند و با همكارى ايرانيان به وضع سال و ماه‌هاى قمرى دست زدند . « 1 » نقش ايرانيان در توسعه علم نجوم بسيار برجسته است . اندازه‌گيرى بسيارى از كميتهاى مهم همچون طول يك درجه مدارى ، قطر زمين ، فواصل بين سيارات و . . . به دست منجمان و ستاره شناسان باهوش ايرانى صورت پذيرفت . بسيارى از منجمان و ستاره شناسانى كه در دربار خلافت اسلامى درخشيدند ، اصالت ايرانى داشتند . يكى از مشاهير آنان نوبخت بود كه همراه پسرش از منجمين خاص منصور خليفه عباسى بود و در بناى شهر بغداد نقش عظيمى را ايفا كرد . « 2 » خاندان نوبختى كتابهاى گرانبهايى را در زمينه علم نجوم به عربى ترجمه نمودند . « 3 » منصور علاوه بر خاندان نوبخت ، ابراهيم الفزارى و پسرش محمد « 4 » را ، كه هر دو از منجمان ايرانى بودند ، در خدمت خود آورد . ابراهيم الفزارى دانشمند ستاره شناس و منجم توانمندى است كه نخستين سازنده اسطرلاب و تهيه كننده حلقات نجومى است . وى سالنامه‌هايى بر طبق سالهاى عربى تهيه كرد و كتابهاى فراوانى را در زمينه علوم نجوم به زبان عربى ترجمه نمود . « 5 » منجمان ايرانى مجموعه آثار بسيار غنى و متنوعى را در عرصه اين علم تدوين كردند . ابو معشر بلخى به سال 272 ق . چهار كتاب در علم نجوم نگاشت و كتاب معروف او « الألوف » در نجوم تأثير عميقى در جهان اسلام داشته است . دانشمندان منجم بزرگ ايرانى همچون ابو الوفاى بوزجانى ، ابو سهل كوهى صاحب كتاب « صدر الكواكب » ، حكيم عمر خيام نيشابورى و ابوريحان بيرونى صاحب كتاب معروف « قانون مسعودى » « 6 » هر يك علم نجوم را ترقى بسيار بخشيدند .