« صاحب جواهر » مجددا به نجف بازگشت و پس از مدتى شركت در درس مراجع وقت ، مستقلًا به تدريس و تأليف مشغول شد و با افكار دقيق و تحقيقات عميقش تحولى در فقه و اصول شيعه به وجود آورد و پس از صاحب جواهر ، زعامت شيعيان را عهدهدار گرديد .
سرانجام اين فقيه بزرگ ، پس از عمرى خدمت به اسلام در سال 1281 ه . ق . در نجف ديده از جهان فروبست . « 1 »
سيماى علمى و اخلاقى شيخ انصارى
شيخ انصارى به آنچنان مقامى در علم رسيده بود كه او را « خاتم الفقهاء و المجتهدين » لقب دادهاند . او فقيهى دقيق و متفكرى عميق بود ، رياست حوزهء علمى و زعامت شيعه پس از صاحب جواهر به وى محول گرديد و تحقيقات و تأليفاتى از خود بجا گذارد كه تا كنون محور بحث و تدريس فقها و مجتهدان شيعه قرار گرفتهاست .
او داراى حافظهاى قوى ، و نظرى دقيق بود ، در مشكلات علمى نمىماند و بسيار حاضرجواب بود . با آنكه اموال زيادى از بيتالمال به دستش مىرسيد همانند فقيرترين افراد زندگى مىكرد . به علم و عبادت اهميت زيادى مىداد . به آنچه مىگفت عمل مىكرد و بسيار خوشاخلاق بود . در مقابل دشمنان اسلام هشيارى ويژهاى داشت و فريب توطئههاى آنان را نمىخورد . « 2 »
خدمات فرهنگى و سياسى شيخ انصارى
شيخ مرتضى انصارى يكى از فقهايى است كه خدمات فراوانى به فرهنگ شيعه و جامعهء اسلامى كرد . او با تحقيق و تدريس فقه و اصول ، اساس اسلام را در جامعه حفظ نمود و مجتهدان بزرگى همچون « ميرزاى شيرازى » و « ملا حبيب اللّه رشتى » تربيت كرد و موجبات گسترش فرهنگ شيعه را فراهم ساخت .
اين عالم بزرگ كتابهاى متعددى در زمينههاى فقه ، اصول و رجال نوشت . نام بعضى
هامش
( 1 ) - فوائدالرضويه ، ص 665 .
( 2 ) - اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 118 .