امام رضا عليه السلام پنج سال آخر دوران امامت خود را در حكومت مأمون سپرى كرد . مأمون ، داناترين و زيرك‌ترين خلفاى عباسى بود . وى از آغاز نوجوانى زير نظر جعفر بن يحيى برمكى و فضل بن سهل ايرانى با جدّيت به كسب علوم و فنون زمان خويش همّت گمارد و در اين عرصه از برادران خويش پيشى گرفت . شرايط خانوادگى مأمون از سوى مادر به‌گونه‌اى بود كه جز خود نمىتوانست به كسى متكى باشد ؛ از اين رو ، از همان آغاز ، براى آينده خود برنامه‌ريزى كرد . كسب دانش و مهارت ، انس با دانشمندان و فرهيختگان و تظاهر به دين‌دارى ، دانشورى و پارسايى ، دستمايه او در اين عرصه بود . وى پس از عهده‌دارى خلافت نيز اين سياست را پى گرفت و به فضل بن سهل دستور داد تا درباره زهد و تقوا و ديانت خليفه ، مطالبى نشر دهد و در ميان مردم تبليغ كند . « 1 » مأمون هر چند با كشتن برادر خود به حكومت دست يافت ولى مشكلات تازه‌اى پيش رويش رخ نمود . علاوه بر آن كه ممكن بود از سوى برادر ديگرش مؤتمن و نيز ديگر بستگان پدرىاش مخالفت‌هايى عليه وى بشود . از اين جهت وى براى ادامهء حكومتش نيازمند پايگاهى قوى بود . گروه‌هايى كه در عصر مأمون از نفوذ و موقعيّت سياسى و اجتماعى برخوردار بودند و خليفه مىتوانست روى آن‌ها حساب كند عبارت بودند از ايرانيان ، نژاد عرب و علويان . سياست ستمگرانه و اجحاف‌آميز مأمون نسبت به ايرانيان ، ضدّيت و دشمنى دو