درس هيجدهم : اقدامات و موضعگيرىهاى سياسى
امام صادق عليه السلام با استفاده از اوضاع آشفته و نابسامان دستگاه خلافت و اشتغال سردمداران حكومت اموى به مسائل داخلى و نيز زمينههايى كه جدّ و پدر بزرگوارش از پيش فراهم كرده بودند مبارزات سياسى و نهضت فرهنگى خود را آغاز كرد .
امام عليه السلام براى حسن انجام رسالت الهى خود در آن شرايط دو خط مشى كلى اتخاذ كرد . نخست ، از درگيريها و كشمكشهاى جارى ميان گروههاى سياسى كناره گرفت . حتى علويانى چون عبدالله بن حسن نتوانستند از وجود آن حضرت براى مقاصد خود - كه مورد تأييد امام عليه السلام نبود - استفاده كنند .
خط مشى دوم ، بهرهگيرى از تاكتيك « تقيّه » است . تقيّه كه از « وقايه » بهمعناى سپر گرفته شده در اصطلاح عبارت است از تلاش پنهانى و انجام وظيفه در پوشش امرى ديگر . تقيّه بهعنوان يك ابزار و تاكتيك در زندگى سياسى و مبارزاتى بيشتر امامان عليهم السلام براى اجراى سياستهاى اصولى در شرايط بحرانى و نامناسب مورد بهرهبردارى قرار مىگرفت . و اين ، نشاندهنده حاكميّت جوّ فشار و اختناق از سوى دستگاه حكومت نسبت به آن بزرگواران و پيروان آنان است .
تأكيدهاى مكرّر امام صادق عليه السلام بر تقيّه دليل آشكارى بر شدّت و فزونى فشار سياسى در عصر آن حضرت است . جوّ اختناق چنان طاقتفرسا و خطر هجوم بر شيعه به حدّى نزديك بود كه امام عليه السلام رعايت تقيّه را همپاى اصل ديانت دانسته و فرمود :
« انَّ التَّقِيَّةَ دينى وَ دينُ آبائى وَ لا دينَ لِمَنْ لا تَقِيَّةَ لَهُ » « 1 »
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 2 ، ص 74 .