صفهاى خود را چونان بناى سربى محكم و فشرده سازيد ، زرهداران را پيشاپيش و بىزرهان را عقب لشكر بگماريد . دندانها را برهم بفشريد ، زيرا سبب مصون ماندن جمجمه از ضربههاى شمشير و موجب نيرومندى قلب و آرامش دل مىشود . صداها را خاموش كنيد زيرا باعث رستن از سستى و شكست مىشود و متانت و وقار مىآورد . پرچمها را جابهجا نكنيد و آنها را فقط به دست دلاوران آزاده بسپاريد ؛ كسانى كه در مصيبتها و سختىها شكيبا هستند و به همه سوى پرچم چيرهاند ، آن را از راست و چپ و جلو و پشت سر حفظ مىكنند . . . . « 1 » سرانجام ، دو سپاه با يكديگر به سختى نبرد كردند ، اما به نتيجه قطعى نرسيده ، به جايگاههاى خود بازگشتند . فرداى آن روز اميرمؤمنان عليه السلام پس از نيايش به درگاه خداوند سپاهيانش را مورد خطاب قرار داد و فرمود : برويد در پناه خدا . « 2 » آنگاه لشكر را آراست و هر قبيله از لشكرش را مقابل قبيلهاى همشأن آنها از سپاه دشمن قرار داد . « 3 » سربازان دو طرف پيشانىبندهاى ويژه و شعارى مخصوص به خود داشتند . علامت سربازان سپاه اميرمؤمنان عليه السلام پيشانىبند و بازوبند سفيد و شعار آنها « يا اللَّه ، يا احد يا صمد ، يا رب محمد يا رحمن و يا رحيم » بود . نشانهء سپاه معاويه پارچهاى زرد بود كه بر سر و بازوان خود مىبستند و
جلوه اى از حكومت علوى (فارسى) — صفحة 92
مساهمون: رضا رحمتى
ص٩٢
هامش
( 1 ) - قسمتى از خطبهء 124 نهجالبلاغه ؛ وقعة صفين ، ص 235 .
( 2 ) - وقعة صفين ، ص 230 ؛ شرح ابن ابىالحديد ، ج 5 ، ص 176 .
( 3 ) - همان ، ص 229 ؛ كامل ، ج 3 ، ص 298 .