اين نبرد در سال شانزده هجرى ميان ايرانيان و مسلمانان اتفاق افتاد ، و سببش اين بود كه ايرانيان مدائن « 1 » را خالى كرده ، به جلولا « 2 » پناه بردند . ايرانيان چند دسته بودند ، آنها به يكديگر گفتند ، اگر اكنون با يكديگر اختلاف كنيد هيچگاه متحد نخواهيد شد ، بياييد با هم متّحد و يكپارچه شويم و در برابر اعراب ايستادگى كنيم و با آنان پيكار نمائيم ؛ اگر پيروز شويم كه اين خواستهء ماست ، و اگر شكست خورديم كه ما وظيفهء خود را بجا آورده‌ايم . آنها در كنار شهر خندقى حفر نمودند ، و زير پرچم مهران رازى تجمّع كردند . آنها خارهاى آهنين در اطراف خندق نصب كردند ، و آمادهء كار زار شدند . اين خبر به سعد وقاص ، فرمانده سپاه اسلام رسيد و او عمر را از ماجرا آگاه ساخت . عمر در پاسخ او اينچنين نوشت : « هاشم مرقال را به جلولاء روانه كن ، و قعقاع بن عمرو را در پيشاپيش لشكر قرار بده ، و براى اين نبرد دوازده هزار سرباز را مجهّز نما » . سعد اين كارها را انجام داد و هاشم پس از تقسيم حقوق سربازان ، از مدائن به سوى جلولاء حركت نمود . وقتى به جلولاء رسيد اين شهر را محاصره نمود ، و خندقهايشان را زير نظر گرفت . جنگ با ايشان هشتادروز ( در اينجا روز به معناى واقعهء جنگى است ) به طول انجاميد . در اين مدت نيروهاى كمكى از طرف يزدجرد به مهران مىرسيد ، و سعد وقاص نيز قواى امدادى به سوى مسلمانان مىفرستاد . در نتيجه مجوسان شكست خوردند ، و صد هزار تن از آنان به هلاكت رسيدند ، و در اين نبرد فتح و پيروزى نصيب مسلمانان شد . اين واقعه نظر به اهميّتش براى مسلمانان فتح الفتوح نام گرفت . « 3 »