آيه شريفه « فَانِ اسْتَطَعْتَ انْ تَبْتَغِىَ نَفَقاً فِى الْارْضِ اوْ سُلَّماً فِى السَّماءِ » « 1 » مراد همان نقب است ، يعنى « اگر بتوانى نقبى در زمين يا نردبانى بر آسمان بجويى . » و منافق را از آن جهت منافق مىگويند كه از درى به اسلام وارد مىشود و از درب ديگر خارج مىگردد . « 2 » و مرحوم طبرسى مىگويد : « به منافق از آن جهت كه از اسلام به‌سوى كفر خارج مىشود منافق مىگويند . » « 3 »

قرآن كريم انسان‌ها را از جهت تقواى اعتقادى و عبادى به سه دسته تقسيم نموده است : الف : مؤمنان و پرهيزكاران ب : منافقان ج : مشركان و كافران در معرّفى گروه نخست ( مؤمنان ) فرمود : « الَّذينَ يُؤْمِنُون بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلوةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ وَالَّذينَ بِما انْزِلَ الَيْكَ وَ ما انْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ » « 4 » پرهيزكاران كسانى هستند كه به غيب ايمان مىآورند و نماز را بر پا مىدارند و از تمام نعمت‌ها و مواهبى كه به آنان روزى داده‌ايم انفاق مىكنند . و آنان‌كه به آنچه بر تو نازل گرديده و آنچه پيش از تو بر پيامبران پيشين نازل شده ايمان مىآورند و به رستاخيز يقين دارند . بنابراين مؤمنان كسانى هستند كه هم تقواى اعتقادى دارند يعنى به خدا ، روز قيامت و رسالت پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله ايمان دارند و هم تقواى عبادى دارند ، چرا كه نماز را به پا مىدارند و هم تقواى مالى دارند ؛ زيرا زكات مىپردازند . در معرّفى گروه دوّم ( منافقان ) تمام خصايصى را كه دربارهء مؤمنان به كار برد به