اين سياست عمر را امويان دقيقاً به اجرا درآوردند و تا قرنها آثار و نتايج آن استمرار يافت . نصوص تاريخى ، اين جنبه از سياست عمر را كه مظاهر مختلفى داشت روشن مىسازد : الف - تحريم مدينه بر غير عرب : عمر نمىگذاشت احدى از عجم وارد مدينه شود . . . لذا بين او و ابن عبّاس بدين خاطر كه ابنعبّاس و پدرش دوست داشتند غير عرب در مدينه بسيار باشند مشاجرهاى در گرفت ابن عباس به او گفت : اگر بخواهى آنها را بكشيم ؟ عمر گفت : دروغ مىگويى ! [ آيا ] بعد از آن كه به زبان شما سخن گفتند و به جانب قبلهء شما نماز خواندند و حجّ شما را بهجاى آوردند ؟ ! « 1 » ب - عدم قصاص عرب در مقابل عجم : « عبادة بن صامت » از مردى نبطى خواست چهار پاى او را نگه دارد امّا او سر باز زد . عباده او را زد و سرش را زخمى كرد . عمر خواست از او قصاص كند « زيد بن ثابت » به او گفت : آيا در مقابل بردهاى از برادرت قصاص مىكنى ؟ عمر نيز قصاص نكرد و به ديه حكم كرد . « 2 » ج - تبعيض در تقسيم اموال : عمر در تقسيم بيتالمال عرب را بر عجم و قرشى را بر غير قرشى تفضيل و برترى بخشيد . او مردم را براساس حسب و نسبشان به ترتيب ثبت نام كرده بود و بعد از اتمام اسامى آنها عجم را نوشته بود . « 3 » عمر حتّى در مورد زنان پيامبر صلى الله عليه و آله سياست تبعيض را اجرا كرد : به جُويريّة شش هزار درهم داد و به عايشه دوازده هزار درهم پرداخت نمود و گفت : زنى اسير را در رديف دختر ابوبكر صديق قرار نمىدهيم . « 4 » د - هم كفو نبودن عجم با عرب : عمر با انگيزه تحقير عجم و برترى بخشيدن عرب ، تزويج زنان عرب بر غير عرب را ممنوع كرد . اين سياست چنان اجرا شد كه بين موالى و همسران عرب آنان جدايى افكند . « 5 » اين سياست عمر در فقه اهل سنت نيز منعكس
زمينه هاى قيام امام حسين (ع) (فارسى) — صفحة 190
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص١٩٠
هامش
( 1 ) - سلمان فارسى ، جعفر مرتضى عاملى ، ترجمه حسينى ، ص 138 به نقل از مروج الذهب ، ج 2 ، ص 337 و طبقات ابن سعد ، ج 3 ، ص 349 .
( 2 ) - سلمان فارسى ، به نقل از كنز العمال ، ج 7 ، ص 303 و تذكرة الحفّاظ ، ج 1 ، ص 31 .
( 3 ) - شرح ابن ابىالحديد ، ج 8 ، ص 111 ؛ كنز العمّال ، ج 3 ، ص 309 و 315 .
( 4 ) - سلمان فارسى ، ص 142 به نقل از العثمانيه ، ص 211 .
( 5 ) - الايضاح ، فضل بن شاذان نيشابورى ، ص 280 .