رأى و نظر كند ، به نحوى كه خود را از اقتناص آراء و مبانى و نظرات ديگران بىنياز مىپندارد ؛ گرچه ممكن است در اين پندار خود دچار اشتباه و خطا گشته باشد و بر اساس جهل مركّب چنين زمينهاى براى او حاصل شده باشد .
امّا آنچه را كه عنوان به دنبال او بود چيز ديگرى بود ؛ علمى بود كه بتواند جان تشنهء او را سيراب كند و فكر سرگشتهء او را به نظام آورد و ضمير آشفتهء او را به مرهم معرفت و بصيرت شفا بخشد و روح درماندهء او را به كانون علم و حيات بپيوندد و از آبشخوار ماء مَعين و چشمهء حيات ، زندگى بخشد . و اين مسأله با اين گونه ارتباطات و معاشرتها و مجالس محقّق نخواهد شد . اين مسأله ابزارى وراى تدريس و تدرّس ظاهرى و اكتساب علوم متعارف مدوّنه را مىطلبد . ممكن است يك شخص بسيارى از اين علوم را حفظ كرده باشد و همچون نوار عيناً بتواند بازگو نمايد ، و بر رعايت مطالب و شرح و بيان و تفسير و تبيين آن مهارت لازم را داشته باشد ، امّا نتواند هيچ دردى از انسان را التيام بخشد و روح و ضمير و سرّ او را به حيات و نشاط آورد ، و آلام درونى او را به صحّت و كمال بدل نمايد . تأثير كلام و گفتار آنگه محقّق خواهد شد كه نفس متكلّم به حقيقت و محتواى كلام رسيده باشد و كلام را نه از روى قرائت و حفظ ، بلكه از روى شهود و ادراك حقيقت نفس الأمرى آن بيان نمايد . و به بيانى ديگر : خود متكلّم متعيّن به تعيّن آن كلام و مصداق عينى و خارجى آن شده باشد .
در اينجاست كه عبارت ، ديگر با ساير عبارات مشابه تفاوت مىكند . كيفيّت عبارات و بيان آنها در موارد مختلفه با سايرين فرق مىكند . در هر جا و هر مورد آنچه لايق و مناسب با آن مورد است را مطرح مىكند . زيرا به حقيقت شرائط و موضوع خاصّ إشراف كامل دارد ؛ و يك مطلب و عبارت را براى همه و در همهجا به كار نمىبرد ، بلكه متناسب با همان شخص و در شرائط خاصّ او مطرح
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 25
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٢٥