و روايت [ 1 ] گريه و بكاء و دعاى عبدالله بن جندب در عرفات و همچنين دعاى ابراهيم بن شعيب كه در تمام طول موقف براى خود دعا ننموده و بلكه براى برادران ايمانى خود دعا مىنمودند ، و دستورى را كه حضرت امام جعفر صادق به ابراهيم و حضرت أبوالحسن موسى بن جعفر عليهم السلام به عبدالله بن جندب داده بودند راجع به دعا كردن به برادران دينى سابقاً بيان شد .
شرط بيست و دوّم دعا : اعتماد به غير خدا نداشتن
شرط بيست و دوّم دعا : اينست در دعا ابداً اعتماد بر غير خدا نداشته ، و تمام همّ و غمّ خود را مصروف به توجّه به خدا و فقط و فقط استمداد از فيض رحمت او بنمايد . قال الله تعالى : وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُه . [ 2 ]
معلومست كه چنانچه در حال دعا انسان اتّكاء به غير خدا داشته باشد در حقيقت دعاى او راجع به آن موردِ اتّكاء بوده و دعاى به خدا صورى است ، و همين اتّكاء به غير خدا حجاب و سدّ عظيمى است كه بين او و مطلوب او حائل مىگردد . چون حقيقت دعا توسّل و دلبستگى به خداست و اتّصال معنوى با حضرت اوست ، و با وجود اتّكاء به غير اين حقيقت صورت نبندد ؛ به خلاف آنكه تمام توجّه و اتّكاء به خدا باشد ، در اين حال نفسْ خود را به مقام تجرّد و معنويّت رسانيده و در حرم ارادهء خدا واقع شده است ، البتّه دعاى او مستجاب است .
حفص بن غياث روايت مىكند از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام قال :
إذا أرادَ أحَدُكُم أن لا يَسألَ رَبَّهُ شَيئًا إلّا أعطاهُ فَليَيأسْ مِنَ النّاسِ كُلِّهِم و لا يَكُونُ
هامش
1 - ما اين دو روايت را در ص 222 ، 223 از اين كتاب نقل كرديم و اصل اين دو روايت در كافى ، ج 4 ، ص 465 است .
2 - سوره الطلاق ( 65 ) قسمتى از آيه 3 : [ و كسى كه توكّل برخدا كند ؛ پس خود خدا براى او كافى است . ]