« اى مردم ! در شبى كه فرداى آن را روزه داريد حلال شد براى شما جماع با زنان ؛ ايشان حكم لباس شما را دارند و ساتر عورات شما هستند ، و شما نيز حكم لباس آنان را داريد و ساتر عورات آنان هستيد ؛ خدا مىداند كه شما در اين آميزش با زنان در شبهاى روزه با نفسهاى خود خيانت ورزيديد ، ولى از تقصير شما گذشت و شما را عفو كرد ؛ از اين به بعد در شبها با آنها آميزش كنيد و از آنچه خدا براى شما مقدّر كرده از تمتّعات حلال يا اولاد بهرهبردارى نموده ، و دنبال كنيد و بخوريد و بياشاميد در شب تا وقتى كه خيط و ريسمان سفيد صبح از خيط و ريسمان شب جدا گردد و سفيدهء صبح عرض افق را فراگيرد ، چون سپيدهء صبح صادق به عرض افق دميد و اين سپيدى از سياهى شب مشخّص و مبيّن گرديد ديگر روزه بداريد تا هنگام شب . »
در « مجمع البيان » آورده كه روايت شده :
متوجّه نشدن عدىّ بن حاتم معنى خيط أبيض و أسود را در آيه
أنَّ عَدِىَّ بنَ حاتَمَ قالَ لِلنّبىِّ : إنِّى وَضَعتُ خَيطَينِ مِن شَعرٍ أبْيَضَ و أسْوَدَ فَكُنتُ أنظُرُ فِيهِما فَلا يَتَبَيَّنُ لِى . فَضَحِكَ رَسولُ اللهِ حَتّى بَدَتْ [ رُؤيَت ] نِواجِذُهُ ؛ ثُمّ قالَ : يا بنَ حاتَمَ ! إنَّما ذلكَ بَياضٌ النَّهارِ و سَوادُ اللّيلِ ، فَابتِداءُ الصّومِ مِن هَذا الوَقتِ . [ 1 ]
« و با زنان در مساجد كه معتكفيد مباشرت نكنيد ؛ اين حدود خداست كه چيزهايى را حلال نموده و براى اوقات خود حدودى قرار داده خود را به اين حدود نزديك مكنيد ! خداوند آيات خود را براى مردم بيان مىكند و روشن مىگرداند ، شايد ايشان به مرحلهء تقوى قدمى گذارند و از متّقين گردند . »
هامش
[ 1 ] تفسير مجمع البيان ، ج 2 ، ص 23 : [ عدىّ بن حاتم به پيامبر عرض كرد : من هنگام فجر دو ريسمان از پشم سفيد و سياه در كنار هم قرار دادم و همينطور به آنها نگاه مىكردم و هر چه وقت گذشت رنگ آن دو را تشخيص ندادم . در اين هنگام آنچنان رسول خدا را خنده گرفت كه دندانهاى نيش آن حضرت ظاهر شد و فرمود : اى فرزند حاتم مقصود آيه سفيدى روز و سياهى شب است . ابتداى روزه از اين وقت است . مترجم ]