مگر ذات مقدّس او جلّ و علا كه بنفس شريف خود جزاى اوست . و از اينجا استفاده مىشود كه راه وصول به لقاى خداوند و فناى در ذات او كه از لوازم جزاى روزه باشد بدون روزه ميسور نيست .
علماء معرفةالنفس جوع و صيام را يكى از اركان سلوك راه خدا شمردهاند ، و در روايات اهل بيت عليهم السّلام و حديث معراجيه كه مرحوم مجلسى از « ارشاد » ديلمى و أسناد ديگر نقل مىكند مطالب عجيبى در فوائد جوع و روزه مذكور است .
در روايت مذكور از « من لا يحضره الفقيه » كه نظير آن را غزالى در « إحياء العلوم » از طريق عامّه نقل مىكند بيانى در ذيل آن دارد كه مفادش اينست : صوم را خداوند به خود نسبت داده [ 1 ] و مشرّف به ذات خود دانسته - و اگر چه تمام عبادات راجع به اوست همچنان كه بيت الله الحرام را به خود نسبت داده ، و گرچه تمام زمينها ملك اوست - به دو جهت :
اوّل آنكه : روزه كفّ نفس و ترك است و اين سرّى است بين بنده و خدا ، بخلاف ساير عبادات كه در مرأى و مشهد مردم است ، ولى روزه عمل باطنى است بواسطهء صبر محض و اين را غير از خدا كسى نداند ، بدين جهت به خود نسبت داده است .
دوّم آنكه : روزه دشمن خدا را كه نفس امّاره است مقهور مىكند ، چون وسيلهء شيطان شهوات است ؛ و خوردن و آشاميدن و ساير مفطرات كه مقوّى شهواتند بواسطهء روزه از بين مىروند . بنابراين روزه شهوات را خورد و نابود مىكند و بالملازمه نفس امّاره و شيطان خورد و نابود مىگردد . قال صلّى الله عليه و آله و سلّم : إنَّ الشَّيطانَ لَيَجرى مِنِ ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ فَضَيِّقوا مَجاريهِ بِالجوعِ . [ 2 ]
هامش
[ 2 ] مستدرك الوسائل ، ج 16 ، ص 221 ؛ اخرج صدره البخارى و احمد فى المسند : [ رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم فرمودند : بدرستى كه شيطان در انسان نفوذ مىكند مانند خون كه در رگهاى آدمى در جريان است پس گذرگاههاى او را با گرسنگى تنگ و مسدود نمائيد . مترجم ]
[ 1 ] - در معنى الصَّومُ لى و أنا أجزى به [ عَلَيهِ ] .