به اندازهاى است كه به نيم ساعت تشويق نياز دارد اين سخن بدان معناست كه اين جامعه تنها مىتواند صد نفر ديگر را در جهت پياده كردن شيوه خود سوق دهد زيرا هريك از افراد مقدارى از نيروى جمعى را كاهش مىدهد .
ثانياً - آن كه فرد مىتواند در برابر فشار جمع به اندازهء در اختيار داشتن اراده آزاد مقدارى پايدارى كند ، ارادهاى كه تسليم هيچ نوع فشارى نمىگردد تا آن كه اين اراده به قدر اراده ساحران فرعون رشد مىكند ، ساحرانى كه سرانجام به موسى ايمان آوردند و همه چيز را در راه ايمانشان فدا كردند و چنانچه قرآن مىگويد در برابر همه فشارها مقاومت ورزيدند :
( فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّداً قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هَارُونَ وَمُوسَى * قَالَ آمَنتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ اذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَاباً وَأَبْقَى * قَالُوا لَن نُؤْثِرَكَ عَلَى مَا جَاءَنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالَّذِي فَطَرَنَا فَاقْضِ مَا أَنتَ قَاضٍ إِنَّمَا تَقْضِي هذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا * إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنَا لِيَغْفِرَ لَنَا خَطَايَانَا وَمَا أَكْرَهْتَنَا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَى ) « 1 » .
« ساحران به سجده افكنده شدند . گفتند : به پروردگار هارون و موسى ايمان آورديم . فرعون گفت : آيا پيش از آن كه شما را رخصت دهم به او ايمان آورديد ؟ او بزرگ شماست كه به شما جادوگرى آموخته است . دستها و پاهايتان
هامش
( 1 ) - سورهء طه ، آيات 70 - 73 .