دو . انواع و مراتب ادب
ادب ، به معناى رعايت ارزشهاى عقلى و شرعى در گفتار و كردار ، انواع و مراتبى دارد كه اينك به شرح اجمالىِ آن مىپردازيم :
الف ادب با مردم
ادب با مردم ، عبارت است از برخورد شايسته با افراد و اقشار مختلف ، با توجّه به جايگاه خاصّ خانوادگى و اجتماعىِ آنان . خود اين ادب نيز انواعى دارد : ادب برخورد با پدر و مادر ، ادب برخورد با خويشان ، ادب برخورد با همسايه و همراه ، ادب برخورد با دوست ، ادب برخورد با دشمن ، ادب برخورد با عالِم ، ادب برخورد با پيامبران الهى و اوصياى آنان و اولياى خدا . شرح هر يك از اين آداب ، در عناوين خاصّ آنها خواهد آمد .
كمترين مرتبه ادب با مردم ، پرهيز از هر كارى است كه انسان ، سر زدنِ آن را از ديگران ناپسند مىداند . به گفته امام على عليه السلام ، همين مقدار ، براى مؤدّب بودن انسان كفايت مىكند :
كَفاكَ أدَبا لِنَفسِكَ اجتِنابُ ما تَكرَهُهُ مِن غَيرِكَ . « 1 »
تو را براى ادب كردن خويش ، همين بس كه از آنچه از ديگران نمىپسندى ، دورى گزينى .
بديهى است كه اين ، حدّ اقل ادب است و هرچه رعايت ارزشهاى عقلى و شرعى در گفتار و كردار انسان تقويت شود ، بر ميزان ادب او افزوده مىگردد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : دانشنامه ميزان الحكمه : ج 2 ص 204 ح 777 .