ب ادب با آفريدگار
ادب با آفريدگار ، عبارت است از رعايت حرمت حضور او در همه حالات و حركات و سكنات ، آن گونه كه شايسته عظمت و بزرگوارىِ اوست . اين ادب نيز انواع و مراتبى دارد :
مرتبه اوّل : ترك محرّمات و انجام دادن واجبات الهى .
مرتبه دوم : ترك مكروهات و انجام دادن مستحبّات دينى .
مرتبه سوم : پاكسازىِ دل از آنچه غير خداوند متعال است . با اشاره به همين مرتبه ادب ، امام على عليه السلام فرمود :
كَفى بِالعَبدِ أدَبا ألّا يُشرِكَ فى نِعَمِهِ و إربِهِ غَيرَ رَبِّهِ . « 1 »
بنده را ادبْ همين بس كه در نعمتها و حاجتهايش ، كسى را جز پروردگار خويش ، شريك نگردانَد .
و اين سخن امام صادق عليه السلام نيز به همين مرتبه اشاره دارد :
القَلبُ حَرَمُ اللّهِ ؛ فَلا تُسكِن حَرَمَ اللّهِ غَيرَ اللّهِ . « 2 »
دل ، حرم خداست . پس در حرم خدا ، غير خدا را جاى مده .
ج ادب با خود
ادب با خود ، عبارت است از رعايت ارزشها در گفتار و كردار ، به دليل حرمت قائل شدن براى خود . به سخن ديگر ، گاهى انسان به دليل شرم از ديگران و رعايت حرمت خدا و مردم ، ادب را مراعات مىكند ، و گاه به مقتضاى انسان بودن و رعايت حرمت ارزشهاى انسانى .
هامش
( 1 ) . ر . ك : دانشنامه ميزان الحكمه : ج 2 ص 230 ح 837 .
( 2 ) . جامع الأخبار : ص 518 ح 1468 .