" يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ ؛
« 1 » خدا آنچه را بخواهد ، محو يا اثبات مىكند ، و اصل كتاب ، نزد اوست " مىگويد :
اين سخنشان باطل است ؛ چرا كه محو و اثبات ، با دانش و قدرت و اراده خداوند ، انجام مىپذيرد ، بىآن كه برايش بدايى پيدا شود . و چگونه براى خدا ، توهّمِ بَدا شود ، در حالى كه اصل كتاب ، در نزد اوست و علم ازلىاش فراگيرى دارد ؟ خداوند در پايان آيه تبيين كرده كه هر چه از محو و اثبات و تغيير ، حاصل مىشود ، به مشيّت خداست و در امّ الكتاب ثبت است . « 2 »
در پاسخ ، بايد گفت كه مقصود از بَدا ، همين " محو و اثبات ، با دانش و قدرتو اراده خداوند " است و اين سخن شما كه مىگوييد : " محو و اثبات ، با دانش و قدرت و اراده خداوند ، انجام مىپذيرد ، بى آن كه برايش بدايى پيدا شود " اجتماع نقيضين است ؛ چرا كه معناى آن ، اين است كه " براى خدا بَدا حاصل مىشود ، بى آن كه براى او در چيزى بَدا پيدا شود " .
فرض سخن غفارى ، اين است كه نسبت دادن بَدا به خداوند ، به نادانىِ او بازگشت مىكند ؛ چرا كه او مىگويد : " چگونه براى خدا توهّمِ بَدا شود ، در حالى كه اصل كتاب ، در نزد اوست ؟ " . اين فرض ، نادرست و بر خلاف نصوص احاديث اماميّه است كه پيشتر نقل شدند . احاديث اماميّه تصريح دارند كه بَدا ، از علم مكنون و مخزون خداوند ، نشئت مىگيرد و اين علم ، بر همه بَداها حاكم است . امام صادق عليه السلام در اين باره مىفرمايد :
إنّ للّه عِلمَينِ : عِلمٌ مَكنونٌ مَخزونٌ لا يَعلَمُهُ إلّا هُوَ ، مِن ذلِكَ يَكونُ البَداءُ ، و عِلمٌ عَلَّمَهُ مَلائِكَتَهُ و رُسُلَهُ و أنبِياءَهُ فَنَحنُ نَعلَمُهُ . « 3 »
خداوند ، دو گونه علم دارد : علم مكتوم و اندوخته كه جز خود او ، كسى از آن
هامش
( 1 ) رعد : آيه 39 .
( 2 ) اصول مذهب الشيعة : ج 2 ص 949 950 .
( 3 ) الكافى : ج 1 ص 147 ح 8 ، التوحيد : ص 443 .