اين ، در حالى است كه عقلًا محال است كه خداوند ، مرتكب ظلم و كارهاى قبيح گردد .
به جهت همين ارتباطِ ميان نظريّه جبر و عدل خداوند است كه متكلّمان اماميّه ، بحث جبر و اختيار را در ذيل بحث عدل خداوند و يا افعال خداوند ، مطرح مىكنند و با ردّ نظريّه جبر ، ظلم و كارهاى قبيح را از خداوند ، نفى مىنمايند . « 1 »
قرآن كريم تصريح مىفرمايد كه هر انسانى به مقتضاى دستاوردهاى خود ، پاداش مىبيند و در نزد خداوند ، هيچ كس مورد ستم قرار نمىگيرد :
" مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ .
« 2 »
هر كس نيكىاى بياورد ، ده برابر آن [ پاداش ] خواهد داشت و هر كس بدىاى بياورد ، جز مانند آن جزا نمىشود و بر آنان ستم روا نمىگردد " .
" الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ .
« 3 »
امروز ، هر كسى به [ موجب ] آنچه انجام داده است ، مجازات مىشود . امروز ، ستمى نيست . همانا خدا زودشمار است " .
بىترديد ، اگر انسان در انجام دادن كارهاى ناشايست مجبور باشد ، كارهاى او دستاورد او نيستند و مجازات كردن او ظلم است .
در فصل سوم به تفصيل ، مسئله جبر و تفويض و چيزى ميان آن دو ، از نگاه قرآن و احاديث اسلامى تبيين شده و منافات داشتن نظريّه جبر با عدالت خداوند ، مورد تأكيد قرار گرفته است . از امام على عليه السلام نقل شده است كه :
هامش
( 1 ) ر . ك : كشف المراد : ص 308 .
( 2 ) انعام : آيه 160 .
( 3 ) غافر : آيه 17 .