اين مدّعا را اثبات مىكند .
عقل نظري وعقل عملي
در تفسير عقل نظري وعقل عملي ، دو نظريه وجود دارد :
نظريه اوّل ، اين است كه عقل ، مبدأ ادراك است ودر اين مورد ، تفاوتى ميان عقل نظري وعقل عملي وجود ندارد ؛ بلكه تفاوت ، در هدف است . اگر هدف از ادراك چيزى ، شناخت بود ، مبدأ ادراك آن ، عقل نظري ناميده مىشود ، مانند شناخت حقيقت هستى ؛ واگر هدف از ادراك چيزى ، عمل بود ، مبدأ ادراك آن ، عقل عملي ناميده مىشود ، مانند شناختِ نيكو بودنِ عدل وزشت بودن ظلم ، پسنديده بودن صبر وناپسند بودن جزع و . . . .
اين نظريه به مشهورِ فلاسفه نسبت داده شده است . بر أساس اين نظريه ، عقل عملي ، مبدأ ادراك است ، نه تحريك .
نظريه دوم ، اين است كه تفاوت ميان عقل نظري وعقل عملي ، جوهري است ؛ يعنى تفاوت ، در ماهيت كاركرد آنهاست . عقل نظري ، مبدأ ادراك است ، خواه هدف از ادراك ، معرفت باشد يا عمل ؛ وعقل عملي ، مبدأ تحريك است ونه ادراك . به بيان ديگر ، وظيفة عقل عملي ، اجراى مدرَكات عقل نظري است .
نخستين كسى كه اين نظريه را در برابر مشهورْ اختيار كرده ، ابن سينا وپس از وى ، قطبالدين رازي ، صاحب محاكمات وأخيرا محقّق نراقى ، صاحب جامع السعادات است . « 1 »
هامش
( 1 ) جامع السعادات : ج 1 ص 75 . براي توضيح بيشتر ، ر . ك : حسن وقبح عقلي : فصل ششم : عقل نظري وعقل عملي .