ممقانى ، از رجال كشّى ، از فضل بن شاذان ، آورده كه در بارهء علقمه گفته است :
« من التّابعين الكبار و رؤسائهم و زهّادهم ، علقمة » و به گفتهء همو :
« علقمه ، فقيه در دين و قارى كتاب خدا و عالم به فرايض بوده ، و در جنگ « صفّين » حاضر شده و يك پايش صدمه برداشته ليكن به شهادت نرسيده و آن كه در آن جنگ ، شهادت يافته برادرش ابىّ بن قيس بوده است » خطيب بغدادى در ترجمهء علقمه ( جلد دوازدهم ) چنين افاده كرده است :
« علقمه از جمعى از صحابه : على و عمر و عثمان و عبد الله بن مسعود و حذيفة بن يمان و ابو درداء و سلمان فارسى ، و جز اينان ، روايت مىكند و گروهى از تابعان ابو وائل ، شفيق بن سلمه ، و عامر شعبى و ابراهيم بن يزيد نخعى و محمد بن سيرين و عبد الرحمن بن اسود و اشباه اينان از وى روايت مىكنند . » و هم گفته است : « علقمه در فقه و در حديث ، مقدّم بوده است » و باز اقوالى در بارهء افضل بودن علقمه از اسود نقل كرده است و از شعبى آورده كه گفته است :
« بعد از اصحاب پيغمبر ( ص ) فقيهان كوفه از عبد الله بن مسعود استفاده مىكرده و اصحاب او مىبودهاند و آن فقيهان عبارتند از علقمة بن قيس نخعى و عبيدة بن قيس مرادى و . . » و از ابراهيم نقل كرده كه گفته است :
« اصحاب عبد الله بن مسعود كه قرائت قرآن مىداشتند و مردم آراء فقهى ايشان را پيروى مىكردند اين شش تن بودند : علقمه و اسود و مسروق و عبيده و عمرو بن شرحبيل و حارث بن قيس » خطيب در تاريخ وفات علقمه چند قول نقل كرده : شصت و يك ( 61 ) و شصت و دو ( 62 ) و شصت و سه ( 63 ) و شصت و پنج ( 65 ) و حتّى هفتاد و دو ( 72 ) و هفتاد و سه ( 73 ) ليكن بيشتر همان سال شصت و يك ( 61 ) را گفتهاند سنّ وى به هنگام وفات ، گفتهاند ، نود سال بوده است .
ادوار فقه ( فارسي ) — صفحة 512
مساهمون: محمود الشهابي الخراساني
ص٥١٢