دوم بيانگر آن است كه غنايم به 5 قسمت تقسيم و آنگونه كه شارع گفته مصرف شود .
اما با تأمل بيشتر روشن مىشود كه آيه نسخ نشده است ، زيرا اين دو آيه متعارض نيستند و جمع ميان آنها ممكن است ؛ بدين معنا كه ابتدا از غنايمى كه از دشمن به دست آمده به ميزان مهريهء زنان مرتد كه به دار الحرب رفتهاند به شوهران ايشان پرداخت شود ؛ و سپس باقىماندهء غنايم به 5 قسمت تقسيم گشته و به مصارف شرعى برسد .
22 -
« يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ . قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا . نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا . أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا »
. « 1 » اين آيه به وسيلهء آيهء
« إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ . . . »
. « 2 » از همين سوره نسخ شده است . به عبارت روشنتر ، آيهء اول بيانگر وجوب بپاخاستن پيامبر در نيمى يا مدتى بيشتر يا كمتر از شب است . اما طبق آيهء دوم ، خداوند با اجازه دادن به پيامبر و اصحابش در ترك اين مقدار از عبادات ، ايشان را مشمول نعمت خود قرار داده و نتايج سوء اين ترك را از ايشان مرتفع ساخته است ، همچنان كه نتايج ناشى از عدم انجام واجب اوليه را از گناهكاران البته اگر توبه كنند رفع كرده است . شكى نيست كه حكم دوم رافع حكم اول است و در نتيجه نسخ تعين يافته است . « 3 »
هامش
( 1 ) . « اى جامه به خود پيچيده ، شب را [ به نماز ] برخيز مگر اندكى ، نيمى از آن را ، يا اندكى از نيمهء پگاه ، يا بر آن بيفزاى . و قرآن را شمرده و آرام بخوان . » ( مزمل : 1 - 4 )
( 2 ) . « همانا پروردگارت مىداند كه تو نزديك دو ثلث و نيم آن و ثلث آن را به نماز برمىخيزى و گروهى از آنان كه با تواند نيز [ چنين مىكنند ] . و خدا شب و روز را اندازه مىكند . مىداند كه شمار آن نتوانيد داشت .
پس ، بر شما بازگشت . پس ، هرچه ميسر شود از قرآن بخوانيد . . . » ( مزمل : 20 )
( 3 ) . دربارهء نسخ اين آيه مفسران آراء مختلفى عرضه كردهاند و هريك با استناد به حديث يا برهان عقلى در اثبات نظر خود كوشيدهاند قايلان به وقوع نسخ در اين آيه دربارهء اين كه ناسخ كدام است اختلاف كردهاند . برخى تشريع نمازهاى پنجگانه را ناسخ آيهء « قم الليل » ذكر كرده گفتهاند نماز شب پيش از تشريع نمازهاى پنجگانه واجب بود . برخى ديگر آيهء« فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ »را ناسخ مىدانند و مىگويند ناتوانى مسلمانان در اندازهگيرى مقدارى از شب كه مىبايست در آن به تهجد مىپرداختند موجب گشت تا ايشان براى اطمينان همهشب را بيدار بمانند لذا ضعيف و رنجور شدند . پس از گذشت يك سال از تشريع نماز شب ، خداوند با نزول آيهء« فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ »آن را نسخ كرد . برخى با استناد به روايت ديگر معتقدند حكم جديد نيز با تشريع نمازهاى پنجگانه نسخ شد . از سوى ديگر ، مخالفان در انكار وقوع نسخ در اين